دسته
دوستان ما
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 82074
تعداد نوشته ها : 72
تعداد نظرات : 13
**************************** تماس با ما ****************************
جامع ترین وبلاگ ایران شناسی

****************************

سرزمین اریایی

Rss
طراح قالب

در كشور ايران، تقسيم بندي كشور به صورت استاني است.

 به عبارت ديگر ايران، متشكل از استان هاي متعددي است كه وقتي در كنار يكديگر قرار مي گيرند، كشور ايران را تشكيل مي دهند. هر استان، داراي بخش هاي كوچك تر ديگري نيز هست كه به آن شهر، شهرستان، بخش و روستا مي گويند. بر اساس آخرين تقسيمات كشوري، كشور ايران داراي۳۱ استان و ۲۶۸ شهرستان است.
استان هاي ايران به ترتيب حروف الفبا عبارتند از: آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي، اردبيل، اصفهان، البرز، ايلام، بوشهر، تهران، چهارمحال و بختياري، خراسان جنوبي، خراسان رضوي ،خراسان شمالي، خوزستان، زنجان، سمنان، سيستان و بلوچستان ، فارس، قزوين ، قم، كردستان، كرمان،  كرمانشاه، كهگيلويه و بويراحمد، گلستان، گيلان، لرستان، مازنداران، مركزي، هرمزگان، همدان و يزد.
دسته ها : استان ها
 استان آذربايجان شرقي، در شمال غرب كشور، بامساحتي برابر ۴۵ هزار و ۶۵۰ كيلومتر مربع، به طور تقريبي  ۲/۸۱ درصد از وسعت كل كشور را به خود اختصاص داده كه ازاين لحاظ، در بين استان هاي كشور در رتبه دهم قرار گرفته است. اين استان از شمال به جمهوري‌آذربايجان و كشور ارمنستان، از غرب و جنوب غرب به استان آذربايجان غربي، از شرق به استان اردبيل و از جنوب به  استان زنجان محدود مي شود. مركز استان آذربايجان شرقي، شهر تبريز است و از شهرهاي مهم آن مي توان به اهر، ميانه، مرند و مراغه اشاره كرد.
 

 موقعيت جغرافيايي

استان آذربايجان شرقي به دليل واقع شدن در محل اتصال دو رشته كوه مهم و اصلي ايران، يعني البرز و زاگرس در رديف مناطق كوهستاني به شمار مي آيد كه داراي هفت واحد كوهستاني به شرح ذيل است:
۱- رشته‌كوه قره‌داغ ارسباران: شمالي‌ترين واحد كوهستاني استان بوده و از ديوان‌ داغ آغاز و به دره‌رود منتهي مي‌گردد.
۲ارسباران- رشته‌كوه قوشه‌داغ: از جنوب قره‌داغ شروع شده و به سبلان ختم مي‌شود.
۳- توده آتشفشاني سبلان : با ارتفاع ۴,۸۱۱ متر مرز مشترك ميان استان هاي آذربايجان شرقي و اردبيل است.
۴- رشته‌كوه‌هاي ميشو و مورو : از غرب و مركز استان شروع شده و تا ارتفاعات عون بن علي و شبلي ادامه مي يابد.
۵- رشته‌كوه بزقوش : با ارتفاع ۳,۳۰۳ متر، مرز بين شهرستان‌هاي ميانه و سراب به شمار مي آيد.
۶- توده آتشفشاني سهند : با ارتفاع ۳,۷۰۷ متردر جنوب تبريز بلندترين قله استان آذربايجان شرقي است.
۷- در آخر، هفتمين رشته‌كوه اين استان اربط يا تخت سليمان مي باشد كه از دامنه‌هاي جنوبي سهند شروع شده و به سمت جنوب امتداد مي‌يابد.
اين استان به دليل قرار گرفتن در منطقه كوهستاني داراي آب و هواي سرد و خشك كوهستاني بوده و از حيث تقسيم بندي اقليمي جزو مناطق نيمه خشك كشور به حساب مي آيد. با اين وجود تنوع موقعيت جغرافياي در منطقه باعث به وجود آمدن اقليم هاي متفاوتي شده است كه همواره تحت تاثير بادهاي سرد شمالي سيبري، بادهاي مرطوب درياي سياه، درياي مديترانه و اقيانوس اطلس قرار دارد. از ديگر مشخصات آب و هوايي اين استان مي توان به وزش بادهاي محلي اشاره كرد كه علت آن قرارگرفتن كوهستان هاي بلند و درياچه هاي اروميه و خزر است كه دشت ها و جلگه ها اين منطقه را تحت تأثير قرار مي دهد.

پيشينه تاريخي

باستان شناسان معتقدند آذربايجان و سرزمين هاي هموار آن در اوايل هزاره نخست پيش از ميلاد محل سكونت سه گروه نژادي بوده كه اين سه گروه عبارتند از:تخت سليمان گروهي از طوايف و اقوام بومي محلي كه در اصطلاح به آنان «آسياني» گفته مي شد. گروه دوم، مردم سامي نژادي بودند كه دست كم از هزاره دوم پيش از ميلاد، توسط آشوريان به صورت برده و اسير از سرزمين هاي سوريه، فلسطين و بابل به اين منطقه آورده شده اند و عده ي ديگر نيز براي تجارت و زندگي به اين سرزمين آمدند. و اما گروه سوم، اقوام آريايي و به ويژه مادها بودند كه در نيمه نخست هزاره پيش از ميلاد در آذربايجان مستقر شدند و اين منطقه را «ماد كوچك» ناميدند.
نام آذربايجان به عقيده برخي از باستان شناسان برگرفته از كلمه «آتورپاتكان» از «آتورپاتن يا آذرپات»، به معني «آذر پاسدار» يا «نگهبان آتش» است. همچنين آنان معتقدند آذربايجان به دليل وجود مقدس ترين آتش ايزد افروخته به نام «آذرگشسب» در « باكو» و نيز «شيز مراغه» يا «تخت سليمان» امروزي، داراي جايگاهي ويژه در آن زمان بود و به همين دليل آن را «سرزمين آتش» مي ناميدند. در مقابل، عده اي نيز وجه تسميه آذربايجان را مربوط به وجود سرداري به نام «آتروپات» مي‌دانند اين گروه بر اين باورند، بعد از غلبه اسكندر مقدونيبه ايران در سال ۳۳۱ پيش از ميلاد، سرداري به نام «آتورپات» يا «آتروپاتن» در آذربايجان قيام كرد و از اشغال سرزمين، توسط يونانيان ممانعت به عمل آورد كه بعدها در پي مرگ اسكندر و عليرغم درگيري و نزاع بين جانشينان وي، آتروپات حاكم منطقه «ماد كوچك» شدو نام اين منطقه را به جهت تقدير از زحمات وي در مقابل بيگانگان به «آتروپاتگان» نامگذاري نمودند نام آتروپاتگان در فارسي ميانه آتورپاتكان، در آثار كهن فارسي «آذربادگان» يا «آذربايگان» و در فارسي كنوني آذربايجان ناميده مي شود.

اقوام و زبان

محققان حوزه آذربايجان براين باورند كه آذربايجان در آغاز محل سكونت انسان هاي اوليه و خاستگاه اقوام و قبايل ترك زباني بوده كه شروع اقامتشان در تاريكي هزاره ها مانده و جزو ساكنان بومي اين سرزمين بشمار مي آمدند. آنان معتقدند كه اين سرزمين همچنين گذرگاه و محل سكونت طوايف ترك زبان كوچ نشين و اقوام مختلفي از مادها، آشوريان، ساسانيان و غيره بوده كه در ادوار مختلف به اين منطقه آمده و در آن ساكن شده اند.
به عقيده اين محققان، زبان تركي آذربايجاني، شاخه اي از تركي اوغوزاز گروه زبان‌هاي ترك‌ تبار آلتاييبود كه خاستگاه اصلي آنان استپ‌هاي جنوب سيبري بوده و گويندگان آن را ترك تباران تشكيل مي‌دادند همچنين آنان اظهار مي دارند؛ زبان تركي آذربايجاني يكباره به وجود نيامده بلكه در طول قرنها، از اختلاط و آميزش لهجه هاي اقوام مختلف، به ويژه اوغوز و قبچاق تشكيل شده و به شكل زبان واحد مردم آذربايجان درآمده است. بايد بر اين مطلب افزود كه در تشكيل اين زبان، غير از لهجه هاي تركي مثل اوغوز، قبچاق، تركي شرقي، تا حدودي زبان مغولي و زبان تاتي يا بومي نيز دخالت داشته است.
اما در مورد تشكيل زبان تركي آذربايجان به صورت زبان واحد عموم مردم آذربايجان بايد گفت؛ بين دانشمندان اين حوزه اختلاف نظر وجود دارد. به نظر اغلب مولفين غرب اين زبان بعد از آمدن تركان سلجوقي يعني از قرن ۱۱ ميلادي، زبان اكثريت مردم را تشكيل داده و پس از استيلاي مغول و مهاجرتهاي تازه تركان در زمان ايلخانيان در قرن ۱۲ ميلادي به شكل زبان عامه مردم اين مرز و بوم درآمده است. اما در مقابل؛ كه به نظر مولفين شرقي، بين قرنهاي ۱۰ــ ۷ميلادي اين زبان، شكل زبان عمومي واحد را پيدا كرده و از آن پس هم به سير تكاملي خود ادامه داده است. در اين ميان آنچه مسلم است، اين است كه تاريخ زبان تركي در آذربايجان با تاريخ مهاجرت اقوام ترك به اين منطقه ارتباط مستقيم دارد.

موقعيت اقتصادي و اجتماعي

آذربايجان شرقي به جهت استقرار و تمركز صنايع بزرگ و كارخانه هاي مادر، جزو مهمترين قطب‌ صنعتي كشور به شمار مي آيد. وجود كارخانه‌‌هاي بزرگ صنعتي و توليدي چون: پمپ ايران، ليفتراك‌سازي‌، موتوژن، هاكسيران ديزل، ليلاند ديزل ايران، بلبرينگ‌سازي،‌ پيستون‌سازيپالايشگاه نفت تبريز، درمن ديزل، ديزل ايدم، ترموپلاس، تخته فشاري و نئوپان، كارخانه گچ، شركت سيمان صوفيان، كبريت‌سازي ممتاز، چرم‌سازي، حوله‌بافي لاله يابرق لامع، نختاب فروزان، بافندگي لايكو، تريكو سهند، نساجي تبريز، ريسندگي پشمينه، پالاز موكت و همچنين وجود نيروگاه حرارتي تبريز، كارخانه پتروشيمي و پالايشگاه تبريز، باعث تبديل اين استان و به ويژه شهر تبريز، به بزرگترين قطب صنعتي كشور شده است. پالايشگاه تبريز به عنوان مركز تصفيه نفت انتقالي از اهواز براي مصرف داخلي در استان‌هاي آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي، كردستان، همدان و زنجان شناخته مي شود .
به علاوه اين استان، مركز هنر و صنايع دستي چون؛ گليم و جاجيم، پارچه‌هاي پشمي و ابريشمي، سوزن‌دوزي، حوله و پتوبافي، توليد پارچه‌ هاي حرير و شال، سبدبافي، كفش‌دوزي، چرم و ورني، نقره‌سازي، جواهرآلات، سفال و سراميك است. از مهم ترين صنايع دستي اين منطقه كه جزو مهم ترين صادرات كشور نيز به حساب مي آيد صنعت قالي‌بافي است.
صرف‌نظر از صنايع بزرگ و صنايع كارگاهي و دستي كه در حيات اقتصادي و اجتماعي استان نقش مهمي بر عهده دارند، نبايد وجود معادن شن و ماسه، سنگ‌هاي ساختماني و تزييني،‌ نمك، خاك نسوز، پوكه، كائولن، ذغال‌سنگ، دياتوميت و پوليت در اين منطقه را ناديده گرفت.

سوغات

آجيل، انواع خشكبار نظير برگه هلو، برگه زردآلو، آلو خشك، شيريني هاي مختلف چون اريس، قرابيه، نوقا و لوز، همچنين فرش، گليم، جاجيم، ورني، كيف و كفش چرم از جمله سوغاتي هاي مهم اين استان به شمار مي آيد.
از ديگر محصولات مي توان به تسبيح نقره كوبي شده، پارچه هاي ابريشمي چاپ كلاقه اي، ظروف نقره، ظروف سفالي، معرق كاشي و غيره اشاره كرد.

 

جاذبه هاي طبيعي - گردشگري 

جنگل فندقلو

 

اهر :  جنگل طبيعي انداب يا پارك جنگلي فندقلو ، جنگل طبيعي تنباكولو، چشمه آب معدني گازدار عربشاه، چشمه آب معدني مشك عنبر، چشمه آب معدني دره آبش احمد، چشمه آب معدني آبريس، چشمه آغ بلاغ، چشمه دوغو گلي يا همان نه چشمه، حاشيه رودخانه ارس، طبيعت دشت اهر، كوه قره داغ يا ارسباران

 

 

 


درياچه قوري گل

 

بستان آباد : تالاب و درياچه قوري گل، دره سعيدآباد، چشمه آب گرم معدني بستان آباد ، غار اسكندر، غار آق بلاغ، كوه هاي بزغوش.

 

 

 

 

 

بناب : تالاب بين المللي قره قشلاق گولي يا چشمه قشلاق سياه، دره هاي توران دره سي، قراچوبوق دره سي، غار قويونلار، غار چاخماخلار، طبيعت روستاهاي بناب، منطقه قره قشون يا سياه لشگر.

 

مهران رود

 

 

 

تبريز : تلخه رود يا آجي چاي، مهران رود يا قوري چاي.

 

 

 

 

 

 آبشار آسياب خرابه

 

جلفا : آبشار آسياب خرابه، چشمه آب گرم اله حق، چشمه آب معدني اسب فروشان، چشمه آب معدني اردها، چشمه آب معدني ساري قيه، چشمه آب رس، جنگل كيامكي، دامنه هاي كيامكي داغي، دامنه كوه كنتال سراب، دامنه هاي ساوالان يا همان سبلان، دامنه هاي بزگوش، طبيعت دره ماهاران،  طبيعت ييلاق قره چي.

 

 

 

دامنه-بزگوش

 

سراب : دامنه هاي ساوالان يا همان سبلان، دامنه هاي بزگوش، چشمه آب گرم اله حق، چشمه آب معدني اسب فروشان، چشمه آب معدني اردها، چشمه آب معدني ساري قيه، چشمه آب رس.

 

 

 

آبشار عيش آباد

 

 

شبستر : آبشار عيش آباد، آبشار سركند ديزج، چشمه صوفيان.


 

 

 

 

كليبر : دره پيغام، چشمه آب گرم قلعه كندي، چشمه آب گرم يل سويي، چشمه آب معدني بالاسا.

 

درياچه علويان

 

 

مراغه : درياچه علويان،  چشمه آب معدني ورجوي، چشمه آب معدني هاي دره گشايش، چشمه شورسويي يا آب شور، چشمه ساري سو يا آب زرد، قره پالچيق يا سياه گِل، ايستي بلاغ يا چشمه گرم مرند، چشمه باش كهريز، غار كبوتر يا هامپوئيل، غار هاي رصدخانه، طبيعت گردنه پيام،  قنات بزرگ و معروف بَي گوزي يا چشمه داماد.

 

 

 

قزل اوزن

 

ميانه : حاشيه رودخانه قرانقو چاي، حاشيه رودخانه آي دوغموش، حاشيه رودخانه قزل اوزن، حاشيه رودخانه گرمه چاي يا گرم رود.

 

 

 

 

 

دامنه سهند

 

 

هشترود : دامنه كوه سهند، حاشيه رود قرانقو ، حاشيه رود آي دوغموش، حاشيه رود آجي چاي، حاشيه رود قلعه چاي، حاشيه رود قوري چاي، حاشيه رود آجيرلود، حاشيه رود ليلان چاي،  چشمه پيرسقا.

 

 

 

 

 

هريس : آبشار اسماعيل كندي، آبشار بلند دربند گوراوان، آبشار شيرلان، چشمه آبگرم سوقالخان، كوه قوشا داغ، كوه ساپلاغ، طبيعت روستاي شيران، طبيعت روستاي مينق.

 

جاذبه هاي تاريخي

مقبره‌شيخ شهاب الدين اهري

 

اهر : بازار سرپوشيده اهر، بقعه شيخ شهاب الدين اهري، تپه اژدهاداشي، تپه امام چاي، حمام كردشت، خانه دكتر قاسم اهري، سد ستارخان اهر، سنگ نبشته سقندل، سنگ نبشته شيشه، قلعه آوارسين، قلعه پشتوي هوراند، قلعه جوشون، قلعه قهقهه، قلعه پشتاب، كاروانسراي شاه عباسي، محوطه تاريخي قوبول دره سي، مسجد جامع اهر، موزه شيخ شهاب الدين اهري.

 

 

 

بستان آباد : تپه  قديمي ديرمان تپه سي يا طاحونه، تپه قديمي نادر تپه سي، گورستان روستاي ديزناب، گورستان روستاي امين آباد، عمارت نايب السلطنه، قزل كوشك.

5 چشمه

 

بناب :  پل پنج چشم يا بش گوزلي كورپو، پل پنج چشمه، حصار تدافعي شهربناب، حمام تاريخي مهرآباد، حمام تاريخي حاج فتح اله، خانه تاريخي شيخ قاضي سيف العلما، خانه تاريخي حاج علي بزاز، خانه تاريخي خسروشاهي، خانه تاريخي نيك پي، خانه باغ هاي بناب، قيزلار قلعه سي، قبرستان تاريخي زوارق، مسجد ميدان بناب، مسجد مسجد جامع مهرآبد، مسجد اسماعيل بيگ، گوي مسجيد، مسجد زرگرلر، مسجد قرمز، مكان هاي تفريحي خانيم باغي و پارك ملي، معماري صخره اي صور، موزه مردم شناسي بناب.

 

 

 

 مقبرة الشعرا

 

تبريز : ارگ عليشاه، بازار تاريخي، بقعه صاحب الامر، تفرجگاه ائل گلي، خرابه هاي مقبره دوازده گوشه غازان پسر ارغوان،  خانه مشروطيت يا همان موزه مشروطيت، عمارت شهرداري، مسجد كبود، مسجد شاه طهماسب صفوي معروف به مسجد صاحب الامر، مقبره الشعرا، موزه آذربايجان، موزه سنجش، موزه قاجار.

 

 

 

جلفا : امام زاده محمد در روستاي نوجه مهر، امام زاده شعيب، امام زاده اسماعيل، پل ضياالملك نخجواني، حمام عباس ميرزاي قاجار، قلعه كردشت، قلعه علي بيك، كل تپه يا تپه خاكستر كليساي سن استپانوس ، گور قلعه يي.

تپه-قلعه-جوق.

 

 

سراب : تپه قلعه جوق، روستاي تاريخي لنجوان، سنگ نوشته اورارتويي به ويژه سنگ نوشته رازليقو، سنگ نبشته نشتبان، قلعه آيي قلعه سي، مسجد جامع، مسجد جمال آباد، موزه عشاير سراب. 

 

 

 

 

آرامگاه شيخ محمود شبستري

 

 

شبستر : آرامگاه شيخ محمود شبستري، تپه قره تپه، مزار پير رجب، مسجد جامع تسوج شبستر، موزه هداياي خامنه در شهر خامنه از توابع شبستر.

 

 

 

 

كليساي آينالو

 

كليبر : بقعه شاه قاسم، پل خداآفرين، حمام قديمي داخل شهر، قصر وينه، قصر آيينه لو، قلعه بابك خرمدين، قيز قلعه سي، قلعه بز، قلعه يزيد، قلعه فرخي، كاروانسراي شاه عباس.

 

 

 

 

 

رصدخانه

 

مراغه : آرامگاه اوحدي مراغه اي، بقعه سيد محمد عطا الله،  تپه گل تپه، تپه سرگيزه، تپه چخماق، تپه قرلار تازه كند قره ناز، تپه چوانباغ، تپه قزل ارسلان، پل خانقاه، پل مردق، رصدخانه، سراي حسيني، سراي خواجه ملك، سراي صدر كبير، گنبد كبود، گنبد مدور، كليساي هوانس، مسجد طاق، مسجد ملا رستم، مسجد معزالدين، مسجد جامع، مسجد زنجيرلي، مسجد شيخ تاج، معبد مهر، مقبره آقالار و موزه سنگ نگاره ها، موزه مراغه. 

 

 

 

 

 

مانداگارانا

 

 

مرند : آتشكده مانداگارانا، امام زاده احمد، امام زاده ابراهيم، بازار كوزه فروشان، تپه باستاني سيوان، روستاي ملايوسف، روستاي كندلج، طاق و قلعه هلاكو، كاروانسراي مرند، مسجد بازار، مسجد جامع. 

 

 

 

 

امامزاده سيد اسماعيل

 

ميانه : امامزاده محمد، بقعه و مناره امامزاده اسماعيل، قيزكورپي سي يا پل دختر، قيز قالاسي يا قلعه دختر، قلعه نجف قلي خان، كاروانسراي جمال آباد، مسجد سنگي ترك. 

 

 

 

 

 

بقعه بايزيد بسطامي

 

هشترود : بقعه شيخ بايزيد بسطامي، قلعه ضحاك يا فاناسپا، مسجد جامع هشترود.

 

 

 

 

 

 

پل تاريخي ونيار

 

 

هريس : بقعه شيخ اسحاق، پل تاريخي ونيار، گورستان هيق.


 

 

 

 

 

ساير جاذبه‌هاي استان آذربايجان شرقي

 

 آبشار-سركندآتشفشان-سهندارسباران

 

 

 

 

 

ارگ-عليشاهآلاداغياندبيل

 

 

 

 

 

 

بزقوشخانه-مشروطهسد-تيل

 

 

 

 

 

 

سد-علويانطبيعت-براقوشغار-كبوتر

 

 

 

 

 

 

قلعه-بابككليساي-سنت-استپانوسگنبد-سرخ-مراغه

دسته ها : استان ها

استان آذربايجان غربي در شمال غرب ايران، با گستردگي ۳۷ هزار و ۵۹ كيلومتر مربع، حدود ۲/۲۵  درصد مساحت كل كشور را تشكيل مي‌دهد كه از اين حيث در رتبه سيزدهم قرار دارد. اين استان از شمال به جمهوري آذربايجان و تركيه، از غرب به كشورهاي تركيه و عراق، از شرق به استان آذربايجان شرقي و استان زنجان و از جنوب به استان كردستان محدود مي شود. مركز آن شهر تاريخي اروميه است و از شهرهاي مهم آن مي توان: بوكان، پيرانشهر، تكاب، خوي، سردشت، سلماس، ماكو، مياندوآب، مهاباد  و نقده را نام برد.

 

 موقعيت جغرافيايي

وجود رشته‌كوه‌هاي مركزي تركيه و عراق، «ارتفاعات گردنه قوشچي»، كوه‌هاي باستان، ارتفاع مور شهيدان، ارتفاعات گردنه كله شين،  كوه بينار اروميه، كوه قنديل، دره حاجي ابراهيم و كوه ترغه بوكان باعث شده اين استان به يكي از مناطق كوهستاني كشور با آب و هواي سرد كوهستاني تبديل شوددرياچه اروميه. آب و هواي استان آذربايجان غربي تحت تأثير جريان  هواي مرطوب اقيانوس اطلس و درياي مديترانه است. با اين وجود، ورود توده هواي سرد از شمال در برخي از ماههاي زمستان، هواي مديترانه‌اي اين استان را متأثر و موجب كاهش قابل توجه دما در آن و بارش برف در ارتفاعات و نواحي كوهستاني مي‌شود.
در فصل گرما و طي جاري شدن آب هاي حاصل از ذوب برف كوهستان هاي مرتفع اين استان، رودخانه هاي متعدد در دره هاي منطقه جريان مي يابند. رودخانه هايي كه در پي اين تحولات جوي بوجود آمده اند، عبارتند از: آق چاي، آجرلوچاي، آواچار چاي، ارس، باراندوزچاي، روضه چاي، زاب گرژال، زولاچاي، زرينه رود- جغاتو-، سيمينه رود – تاتائو-، ساروق چاي، ساري چاي، شهر چاي، گدار چاي، قادر رود -قادار -، مهاباد رود، لاوين چاي، نازلوچاي. 
درياچه اروميه به عنوان بزرگترين درياچه ايران و همچنين مهمترين حوزه آبريز كشور، در اين استان قرار دارد. محل تامين آب اين حوزه آبريز، رودخانه هاي زرينه رود، سيمينه رود، گدار، باراندوز، شهرچاي و نازلو چاي است. اين درياچه بعد از بحرالميت، دومين درياچه آب شور در دنيا به شمار مي آيد .

 

پيشينه تاريخي

آثار به دست آمده از تپه هاي باستاني مانند: تپه حسنلو، تپه حاجي فيروز، تپه جلبر و غيره گواه بر قدمت هزارساله اين سرزمين است. آنچه مسلم است، اين است كه اين سرزمين قبل از ورود مادها محل سكونت انسان هاي نخستين و غارنشين بوده است. چراكه غير از آثار بدست آمده از تپه هاي باستاني، اشياي به جاي مانده در غارها چون: غار تمتمه و  غار آزبخ، شاهد بر اين امر است. قبل از ورود مادها به ايران و استتپه حسنلوقرار آنان در منطقه آذربايجان دولت هاي مختلفي حكومت مي كردند كه از آن جمله مي توان به دولت آشور، دولت اورارتو، دولت هوريان كادوسي، دولت كاسي ها اشاره كرد. سرزمين آذربايجان پس از تصرف مادها به ماد كوچك شهرت يافت. ماد بزرگ شامل ري، عراق عجم تا كردستان و كوه هاي زاگرس بود. با روي كار آمدن دولت هخامنشيان، ماد كوچك به عنوان يكي از ساتراپ ها دولت تعيين شد.

به عقيده برخي از باستان شناسان در زمان حمله اسكندر مقدوني سرداري به نام  «آتورپات» توانست اين سرزمين را از تهاجم سربازان يوناني حفظ نمايد كه بعد از اين واقعه به پاس قدرداني از زحمات وي ماد كوچك را «آتورپاتن» يا «آتورپاتگان» ناميدند. آذربايجان در زمان سلوكيان و اشكانيان نيز داراي خودمختاري نسبي بود.
برخي از آنان معتقدند: از آن جا كه حوادث متناوب يكي بعد از ديگري آذربايجان را آماج تهاجمات پياپي قرار داد. بعد از سلجوقيان، دورِ سلسله جنباني تركان آتاباي يا اتابكان آغاز و با نفوذ اين اقوام و گسترش زبان تركي، سيطره ي زبان آذري، محدود و رفته رفته رو به كاهش نهاد.
حكومت تركمانان «آق قويونلو » و  «قراقويونلو » و اسكان آن ها در آذربايجان بيش از پيش موجب رونق تركي و تضعيف زبان آذري شد. جنگ ها و عصيان هايي كه در فاصله ي برافتادن و برخاستن صفويان، پيش آمد، سربازان ترك بيشتري را به اين سرزمين سرازير كرد همچنين وجود قزلباش هاي ترك نيز مزيد بر علت شد و زبان تركي را در منطقه رونق داد.

اقوام و زبان

اقوام ساكن در استان آذربايجان غربي به طور عمده به دو گروه تقسيم مي شوند. گروه اول؛ ترك هاي آذري زبان ساكن در دشت‌هاي پيرامون درياچه اروميه، دشت‌هاي شمال و جنوب شرقي استان. گروه دوم شامل كردهايي هستند كه در بخشهاي مرتفع غربي و جنوبي استان ساكن و به زبان كردي تكلم مي نمايند .
بايد اضافه كرد كنار اين دوگروه، اقليت هاي ديگري نيز زندگي مي كنند. اقليتي از كردهاي اهل تسنن كه بيشتر در شهرهاي مهاباد، سردشت، پيرانشهر متمركز هستند، و اقليتي از مسيحيان، آشوريان، ارامنه كه در مركز استان - شهر اروميه – سكونت دارند.

 

موقعيت اجتماعي و اقتصادي

خصوصيات و ويژگي هاي طبيعي و اقليمي آذربايجان غربي باعث رونق اين استان در بخش هاي كشاورزي و دامپروري و شيلات شده است. بارش كافي نزولات جوي ، وجود حوزه هاي آبريزي، جريان رودخانه هاي فصلي و دائمي، كوهستاني بودن منطقه كه خود در وسعت مراتع استان نقش مهمي دارد، اين منطقه را به يكي از مناطق مستعد كشاورزي و دامداري تبديل كرده است.
اما با وجود زمينه هاي مستعد ذكر شده، بررسي تركيب كارگاه هاي موجود در استان نشان مي دهد دو گروه صنعتي كاني هاي غيرفلزي و غذايي – دارويي بالاترين و بيشترين تعداد اشتغال را دارد.
مطالعات انجام شده در استان آذربايجان غربي نشان مي دهد كه اين منطقه داراي معاون و منابع زيرزميني غني است كه هنوز مورد بهره برداري قرار نگرفته است. معادني كه هم اكنون فعال است بيشتر شامل معادن مصالح و سنگهاي ساختماني است. علاوه بر اين معادن، مي توان به معادني چون گرانيت، ميكا، زرنيخ، تالك، تراورتن، طلا، خاك نسوز و پوكه معدني اشاره كرد.

سوغات 

مهمترين سوغاتي اين استان در بخش هاي مختلف به قرار زير است:

بخش شيريني و كشاورزي: قرابيه، بستني خشك يا سوت شيريني، نقل بيد مشك، حلواي گردو، عسل، لبنيات، كشمش، سيب، انگور، عرق گياهان دارويي.

بخش صنايع دستي: قالي، گليم، جاجيم، رودوزي، سوزن دوزي، پولك دوري، برك، شال و كمر پشمي، باشلوق.

از ديگر سوغاتي اين استان نبايد صنعت چرم و معرق چوب و رنگرزي و چاپ هاي سنتي را فراموش كرد.

 

جاذبه هاي طبيعي -  گردشگري 


كاظم-داشي

 

اروميه : آبشار سولوك، پارك جنگلي اروميه، دامنه كوه سيرداغ، ساحل درياچه اروميه، ساحل درياچه مارميشو، كاظم داشي يا صخره كاظم واقع در درياچه اروميه، طبيعت دره قاسملو

 

 

 

 

 

 پارك-ساحلي-بوكان

 

بوكان : پارك ساحلي بوكان، جلگه سردرآباد، حاشيه رودخانه زرينه رود، حوض گوره، غار روستاي قلعه چي، غار كول آباد، غار مكران قران، غار كونه كوتر در روستاي ينگيجه، غار كونه كوتر روستاي سهولان، غار روستاي اشكوتان معروف به غار سيد جمال الدين، طبيعت دره كوسه.

 

 

 

 

 

پيرانشهر : آبشار دلاوان، آبشار خرپاپ، آبشار هنگ آباد، تفريح گاه دره آب خوره، دامنه كوه قنديل، دامنه كوه كلات شاه، دامنه كوه بادين آباد، دامنه كوه حاجي ابراهيم، جنگل هاي سرسبز پردانان، جنگل خدرآباد، جنگل قبر حسين، حاشيه رودخانه زاب كوچك، حاشيه رودخانه بادين آباد، قله كوه مرتفع قنديل، طبيعت منطقه كوهستاني دوله ني، طبيعت دشت پيران، طبيعت دره سياه، طبيعت منطقه كاني خدا، طبيعت دره كهنه لاهيجان، طبيعت دره نه.

 

 

 

 

 

تكاب : آب سرد معدني روستاي اغول بيك، آب گرم تخت سليمان يا ايستي سو، آب گرم و آبشار قينرجه، دامنه كوه چهل چشمه، دامنه كوه زندان سليمان، چمن متحرك چملي كه به صورت جزيره اي متحرك در داخل آب درياچه چملي واقع در روستاي بدرلو تكاب واقع شده است، غار كرفتو.

 

 

 

 

خوي : دامنه كوه چله خانه، دامنه كوه اورين، چشمه آب رازي، چشمه آب كلوانس، چشمه آب دسته دره، چشمه آب زارعان، حاشيه رودخانه قوتور، حاشيه رودخانه آغ چاي، حاشيه قودوق بوغان، غار علي شيخ، طبيعت ييلاق حاجي بيگ، طبيعت قره دره، طبيعت منطقه جهنم دره يا دره قيريس

 

روستاي-بيوران

 

 

سردشت : آبشار شلماش، آبشار رزگه، آبشار چكوو، دامنه كوه باژار، سرچشمه روستاي بيوران، چشمه گراوان، چشمه كاني خاتون، چشمه كاني بيريان، چشمه كاني شاخه، چشمه كاني ريحان، حاشيه رودخانه زاب، طبيعت تنگه گرژال، طبيعت دشت كلوي، طبيعت روستاي بيوران.

 

 

 

 

زولاچاي

 

 

سلماس : آبشار خورخورا، دامنه و قله كوه هراويل، دامنه و قله كوه پير چوپان، دامنه و قله كوه آق داغ ، دامنه و قله كوه پونجاليق، دامنه و قله كوه قارني ياريخ ، چشمه آب گرم ايستي سو، چشمه آب گرم دريك، چشمه آب معدني سرد ميناس يا چشمه دام داما، حاشيه رودخانه زولاچاي، ساحل تفريحي درياچه اروميه، غار قارني ياريخ، غار دريك، غار قرنليق آغل، طبيعت تالاب آق زيارت، طبيعت دره دريك، طبيعت دره تمر، طبيعت دره زولا چاي.

 

 

 

كلاهك سنگي

 

 

ماكو : آبشار ديزج، تالاب بورالان، تالاب قره بلاغ، تالاب كتيكور، تالاب ياريم قيه، چشمه ثريا، دره سو دره سي، دره باغين يا دره زنگمار، درياچه بارون كلاهك سنگي، رودخانه ساري سو، رودخانه قره سو، رودخانه زنگبار يا زنگمار، رودخانه ارس، روستاي طهماسب كندي، چشمه آب گرم باش كند، چشمه آب گرم چالدران، چشمه آب گرم شوط، چشمه آب معدني گازدار، قلعه جوق، كوخ چرگين، كوه تيكمه غار سومه دارن، منطقه ييلاقي قره خاچ.

 

 

زرينه رود

 

 

مياندوآب :  جنگل آيدشه، جنگل باداملو، چشمه زندان سليمان، حاشيه رودخانه زرينه رود، حاشيه رودخانه سيمينه رود، حاشيه تالاب چنگيز گولي، غار بورينگ، طبيعت دره دلمه، طبيعت دره علي يار، طبيعت دشت باروق، طبيعت دشت مياندو آب شرقي، طبيعت دشت مياندو آب غربي

 

 

 

 

رودخانه-ي-مهاباد

 

 

مهاباد :  حاشيه رودخانه مهاباد، حاشيه رودخانه بيطاس، حاشيه رودخانه كاني سيب در بخش خلفيان، حاشيه تلاب قوپي باباعلي، حاشيه تالاب برازان، حاشيه تالاب گروس، حاشيه تالاب داشخانه، حاشيه تالاب قره قشلاق، حاشيه تالاب چنگيز گلي، حاشيه درياچه مهاباد، چشمه آب معدني گراوان، غار آهكي برده بور، غار آب رفته منطقه منگور، غار سهولان، غار قلعه شاه، غار كارگي، غار مام قوچان، غار اشكوتان، غار شوران

 

 

 

 

سلطان-يعقوب

 

 

نقده : تالاب بين المللي يادگارلو، تالاب حسنلو، دامنه كوه قره داغ، دامنه سلطان يعقوب، دامنه كوه بابا حسن، دامنه كوه خرنگ، چشمه رش سرشاخان، چشمه آب معدني روستاي شيخ معروف، حاشيه رودخانه گدار، غار اژدها، غار سولدوز، طبيعت دشت نقده، طبيعت دره گدار، طبيعت دره سلطان يعقوب، طبيعت بال دره سي 

 

 

 

جاذبه هاي تاريخي

 

مسجد-جامع-اروميه

 

 

اروميه : ۹ پله بناي يخچال، بازار قديم، بقعه ديزج تكيه، بناي سه گنبد ،حمام هاي قراچه، حمام آخوند، حمام علي شهيد، حمام قوشالار، مسجد جامع، مقبره هاي روستاي تمتمان، موزه اروميه، موزه تاريخ طبيعي اروميه.

 

 

 

 

 

تپه-قالايچي

 

بوكان : اطاق هاي سنگي روستاي بي بي كند،  ايوان سنگي روستاي آغجيوان، تپه باستاني روستاي احمد آباد، تپه آسياب كهنه روستاي احمدآباد، تپه كلك آبي، تپه سيخان بزرگ، تپه سيخان كوچك، تپه مورچه روستاي تكان تپه، تپه كلتپه، تپه قره كند، تپه روژبياني، تپه داربسر، تپه گرده خزبنه، تپه گرده شين، تپه آشي، تپه محمود روستاي ارمني بلاغي، تپه كاني كوزه له، تپه قلايچي، قلعه ناچيت، قلعه تپي، قلعه سردار بوكان، قلعه قالايچي يا قلعه چين، قلعه سنگي روستاي سماقان فرهاد تراش، مسجد جامع حماميان.


 

 

پل قالاتاسيان

 

 

پيرانشهر : قلعه شين آوا، قلعه موت آوا، قلعه شاي، قلعه جلديان، قلعه پسوه، كتيبه برده مافوره، داشان قلعه روستاي تاريخي خورنج، پل قالاتاسيان، گورستان پيرانشهر، قبر حسين قاضي، گورستان محمود آباد، تپه سلوه، تپه گردكان، تپه خالدار، تپه ليك بن، تپه گردكشانه، تپه پسوه، تپه گرد گرد كسبيان، تپه سروكاني، تپه خورنج، تپه مهنگ آباد، تپه بهنجي، تپه اشكوات، تپه يادنياوه، تپه گردتركس

 

 

 

 

مسجد-جامع--تكاب

 

 

تكاب : آتشكده آذرگشسپ، بقعه ايوب انصاري، تخت سليمان، زندان تخت سليمان، زندان برنجه، زندان نبي كندي، چهارستون تاريخي معروف به چهارطاق يا كليساي چهار طاق، مسجد جامع روستاي اوغول بيگ، قلعه بلقيس، مسجد جامع تكاب، قلعه ساري قورخان، قلعه اربابي بزرگ، كوره خانه قديمي، نور تپه روستاي اوغول بيگ

 

 

 

دروازه-سنگي

 

خوي : امام زاده سيد بهلول، بقعه ذهيبه، بقعه شيخ نوايي، بقعه پير ولي يا پورياي ولي، پل خاتون، پل كيسان، دروازه سنگي، حمام خان بيگ، خانه كبيري، سنگ نبشته بسطام، قيز قلعه سي يا قلعه دختر، قلعه بسطام، كاروانسراي خان، كاروانسراي ميرزا هاشم، كليساي مهلذان، كليساي وانگ خسروآباد، كليساي ماريوخنه يا گولان، مسجد داش آغليان، مسجد ملاحسن، مقبره آقا مير يعقوب، مقبره ميرهادي، مقبره ميربهلول، مناره شمس  تبريزي، موزه خوي

 

 

 

سردشت : بازارچه هاي مرزي كيله و بيژوه در منطقه آلان، پل قلا تاسي، تپه تاريخي رَبَط، حمام قديمي سردشت، شهر تاريخي موسي سير رَبَط، قلعه رش، غار تاريخي قلاتاسيان، قلعه باستاني رَبَط، محوطه تاريخي ساوان

كليساي-هفت-وان

 

 

سلماس : امام زاده برگشاد، امام زاده كهنه شهر، برج كهنه شهر، تپه باستاني هفت وان معروف به تپه تبان، تپه باستاني درشك، تپه باستاني پكاجيك، تپه ديمان، تپه گرده سرده، درياچه مصنوعي و باستاني كهنه شهر، زيارتگاه گوزلي دره، زيارتگاه قلباق، سد قديم خاندام، سنگ نگاره خان تختي، مسجد امام حسن شهر ديلمقان، قلعه قارني ياريخ، قلعه هدر، قلعه چهريق، قلعه دريك، قلعه ميناس در كوه پير چاوش، كافير قلعه سي، قلعه قارچي بيع، كليساي هفت وان، مقبره مار يعقوب.

 

 

 

پل-تاريخي-ميرزا-رسول

 

 

مياندوآب : آتشكده آذرگشسب، پل ميرزا رسول، داش تپه، قلعه بختك،  قلعه هلاكوخان، گوي تپه ، ليلان ، مسجد طاق ، موزه مياندوآب.

 

 

 

 

 

آرامگاه-بداق-سلطان

 

 

مهاباد : باغ مكائيل يا پارك ملت، تپه باستاني كاني سيب، تپه ماهوري آزاد و باجه وند، دخمه فقرگاه،حمام تاريخي ميرزا رسول، حمام لج، مسجد جامع، مقبره بداق سلطان،  ميدان استر، موزه مردم شناسي مهاباد.

 

 

 

 

 

دژ-بسطام

 

ماكو : اجاق حضرت ابوالفضل، بقاياي شهر تاريخي بسطام، بيمارستان قديمي ارتش، پل تاريخي بشگوز يا پنج چشم، پل قديمي كشمش تپه، تپه باستاني كشمش تپه، دخمه سنگر ايوان فرهاد يا فرهاد دامي، عمارت كلاه فرنگي كليساي ننه مريم، كاخ موزه ماكو، كليساي طاطائو ، مسجد حضرت ابوالفضل مشهور به گوي مسجد.

 

 

 

 

تپه-حسنلو

 

 

نقده : تپه حسنلو، تپه محمديار، تپه نظام‌آباد، تپه گرد دينخواه، تپه دلينجي ارخي، تپه كويك، تپه مملو، تپه محمدشاه، تپه ميرآباد، ساخسي تپه، تپه گرد قورخ، تپه شيخ معروف، تپه حاجي فيروز، تپه تادر، تپه كهريزه عجم، تپه ورزنه، تپه شيخ احمد، تپه باراني عجم، تپه امينلو، تپه اسلام آباد، تپه تابيه، تپه قلات، تپه حسينعلي خان، تپه قارنا، تپه آقابيگلو، تپه عجملو، عقرب تپه، تپه دالما، تپه پيزدلي، تپه قبرستان آغ جزوه، سلمان تپه، تپه ماواران، موزه نقده.

 

 


ساير جاذبه‌هاي استان آذربايجان غربي

 

 

باغچه-جوقپيست-اسكي-خوشاكويدخمه-فرهاد

 

 

 

 

 

 

 -مسجد-جامع-مهاباد آبشار-شلماش آرامگاه-شمس-تبريزي

 

 

 

 

 

 

 بازار-خوي پل-خاتون پل-قطور-آذربايجان

 

 

 

 

 

 

 سه-گنبد غار-سهولان كوه-سلطان

دسته ها : استان ها

استان اردبيل در شمال غرب ايران، با مساحت ۱۸ هزار كيلومتر مربع، به طور تقريبي ۱/۰۹ درصد از مساحت كل كشور را به خود اختصاص داده است. اين استان از شمال به جمهوري آذربايجان، از غرب به استان آذربايجان شرقي، از شرق به استان گيلان و كوههاي تالش و از جنوب به استان زنجان به صورت كشيده و طولي در جهت شمال – جنوب محدود شده‌است. استان اردبيل به پيشنهاد دولت و تصويب مجلس شوراي اسلامي در سال ۱۳۷۲ از استان آذربايجان شرقي جدا شد و به عنوان استاني مستقل، مشتمل بر شش شهرستان اردبيل، بيله سوار، پارس آباد، خلخال، گرمي و مشگين شهر در تقسيمات كشوري جاي گرفت  در پي اين تقسيمات ، شهرستان تاريخي اردبيل ، به عنوان مركز استان انتخاب شد.

 

موقعيت جغرافيايي 

 «توده آتشفشاني سبلان» را مي توان اصلي ترين شاخص جغرافيايي استان اردبيل دانست كه با بستري كوهستاني در مركز استان واقع شده است. اين توده آتشفشاني كه جزو آتشفشان هاي خاموش كشور نيز به شمار مي آيد، با ارتفاع ۴,۸۱۱ متر در قسمت غربي استان و در ۲۵ كيلومتري جنوب شرقي مشگين شهر قرار گرفته است. ارتفاع بلندترين قله اين كوه سلطان ساوالان نام دارد كه ۴۸۰۰ متر از سطح دريا قرار گرفته است .
شرايط آب و هوايي استان اردبيل بيشتر تحت تاثير ارتفاعات كوهستاني سبلان، تالش و بزغوش است.سبلان
وجود رشته كوه سبلان در غرب و رشته كوه هاي تالش و باغرو در شرق استان، نقش بسزايي در اعتدال آب و هواي اين منطقه دارد. آب و هواي استان اردبيل در فصول مختلف سال، تحت تأثير سه جريان آب و هوايي با ويژگي هاي متفاوت اقليمي قرار دارد. اولين جريان، «جريان مديترانه اي با ماهيت معتدل و دريايي» است كه در پي فرايند از دست دادن بيشتر بخارهاي خود در كوهستان هاي تركيه، زاگرس و آذربايجان غربي، استان اردبيل را از غرب تحت تأثير قرار مي دهد. جريان دوم، «جريان هواي سيبري آسيايي مركزي» است كه با ماهيتي خشك و سرد از سمت شمال و شمال شرق كشور وارد و پس از عبور از درياي خزر و جذب بخار آن، استان را تحت تأثير قرار مي دهد. سومين جريان هوايي، «جريان هواي اطلس شمالي يا اسكانديناوي» است كه داراي ماهيتي سرد است. ورود اين جريان از شمال و شمال غرب، براي استان، سرماي شديد و بارش برف سنگين را به همراه دارد.

 

پيشينه تاريخي

مدارك بدست آمده محدود از منطقه استان اردبيل نشان از مسكوني بودن اين منطقه، دست كم از هزاره ششم قبل از ميلاد است كاوش هاي مقدماتي در برخي از نواحي اردبيل به ويژه در قسمت هاي شمالي و شرقي آن نشان مي دهد كه اين سرزمين از كانون هاي مهم فرهنگ «مگالي تيك يا سنگ افراشتي» بوده كه به احتمال قوي ماهيت قومي مردم  «مگالي تيك شرق» آذربايجان كه تحت تاثير ماهيت قومي  كاسي ها،  هوري ها، بوده است. آثار بدست آمده در محوطه باستاني «شهر يري»، واقع در ۳۱ كيلومتري شرق مشگين شهر در استان اردبيل گوياي تمدن هشت هزار ساله اين محوطه است. تصاوير هيكل هاي سنگي به دست آمده در اين منطقه با تصاوير هيكل ها و سرهاي آدمياني كه بر روي اجاق هاي نعل اسبي ايغدير يا ايگدير در شمال شرقي تركيه در نزديكي مرز ايران و ارمنستان نقش بسته شباهت تام دارد.
كشف آثاري چون شمشيرهاي مسي، خنجرهاي مختلف، تير و سرنيزه، حلقه براي گرفتن زه كمان و تيردان مسي در استان اردبيل كه تركيبي ساده تر از تركيب اشياي مفرغي بدست آمده از لرستان دارد فرض حيات در دوره مفرغ را نه تنها به اثبات مي رساند.
به‌ روايت‌ اوستا، زردشت‌، پيامبر ايراني‌ دركنار رود «دائي‌يتا» كه‌ امروزه‌ ارس‌ ناميده‌ مي‌شود به‌ دنيا آمده‌ و كتاب‌ خود را در كوهستان‌ سبلان‌ تحرير كرده‌ وبراي‌ ترويج‌ دين‌ خود به‌ شهر اردبيل‌ روي‌ آورده‌ است.
با اين وجود، آنچه مسلم است اين است كه تاريخ‌ استان‌ اردبيل‌ با تاريخ‌ سرزمين‌ آذربايجان‌ در آميخته‌ است.

 

اقوام و زبان

با استناد به مدارك بدست آمده، در اواخر «دوره مفرغ» يعني هزاره چهارم قبل از ميلاد، دو مهاجرت تاريخي توسط  اقوام كاسي ها و  اقوام هوري يا هيتي ها از كرانه غربي درياي خزر و دره ارس به حوالي روسيه، فلسطين و كوه هاي زاگرس صورت گرفته است. در اين مهاجرت به احتمال قوي، اقوام هوري يا هيتي كه آنها را به «اقوام مگالي تيك» نيز نسبت مي دهند، پس از ورود به كرانه هاي غربي درياي خزر و دره ارس ، اردبيل را به عنوان خاستگاه اصلي ، محل زندگي خود انتخاب كردند . بايد به اين نكته نيز توجه كرد كه از لحاظ نام شناسي «حور» يا «هير» در اردبيل و هوراند در ۴۸ كيلومتري شمال اهر با نام «قوم هوري» در ارتباط است. ولي با آمدن آريايي ها هرچند زبان هاي باستاني داراي يك ريشه بودند ولي به سه شكل پارسي قديم، اوستايي و پهلوي تقسيم شدند.
اما چنانچه در قسمت هاي قبل نيز اشاره شد؛ با سقوط سامانيان و ورود اقوام ترك زبان در دوره سلجوقيان و غزنويان، زبان ترك در اين منطقه رواج پيدا كرد و تا به امروز نيز مردم اين منطقه به زبان تركي تكلم مي نمايند.
البته بايد اين نكته را افزود كه دركنار زبان تركي، زبان تالشي نيز در برخي از شهرستان چون نمين و بخش عنبران و زبان تاتي در روستاهاي بخش شاهرود شهرستان خلخال در شرق استان تكلم مي‌شود.

 

موقعيت اجتماعي و اقتصادي 

استان اردبيل به دليل داشتن ظرفيت هاي طبيعي ييلاق هاي دامنه سبلان و دشت هاي وسيع اردبيل، مغان و مشكين شهر، يكي از قطب هاي مستعد كشاورزي و دامپروري در كشور به شمار مي آيد. بخشي از توليدات كشاورزي اين استان، چون گندم، جو، سيب زميني، پياز، بذر چغندر قند، حبوبات، دانه هاي روغني ذرت، انواع ميوه جات مثل سيب، گلابي، آلبالو، زردآلو، هلو و همچنين در بخش دام و طيور، توليد پروتئين، پرورش ماهي، زنبور داري و توليد عسل نه تنها در داخل كشور به مصرف مي رسد بلكه بخشي از آن جزو اقلام صادراتي كشور نيز محسوب مي شود.
در كنار فعاليت هاي كشاورزي بايد به فعاليت صنعتي اين استان نيز اشاره كرد. در حال حاضر استان اردبيل داراي ۸ شهرك صنعتي، كارخانه هاي بزرگ نساجي، سيمان، ذوب آهن و كشت و صنعت مي‌باشد. كارخانه هاي چرم مغان، كارخانه شيميايي آراز، كارخانه كبريت سازي مشگين شهر، كارخانه سيمان، كشتارگاه صنعتي آرتا، ويل تاير، نئوپان خلخال، شيرخشك مغان، كارخانه هاي لبنياتي و پنيرسازي، موكت بافي و غيره را هم بايد به فعاليت هاي صنعتي استان افزود.
صرف نظر از فعاليت هاي كشاورزي، دامپروري و صنعتي، استان اردبيل در بخش صنايع دستي فعاليت هاي قابل توجهي دارد. بافت گليم، جاجيم، شال، زيرانداز، قاليچه قوباي خلخال، قالي بافي، قلاب بافي، مفرش، خورجين و نيز معرق كاري، منبت و خراطي، مصنوعات چرمي و ورني كه بيشتر توسط عشاير شاهسون دشت مغان انجام مي شود، مهمترين صنايع دستي منطقه را تشكيل مي دهند.

 

سوغات 

بخش شيريني  و كشاورزي : حلواي سياه، آب نبات، شيريني هاي محلي، انواع نان هاي روغني چون نزبك، تل تل، چاي چورگي،  تخمه آفتابگردان.

بخش دامپروري : سرشير، عسل، كره.

بخش صنايع دستي : انواع فرش، شال، ورني، گليم، جاجيم، اشيا سفالي، چوبي، فلزي، جوراب هاي پشمي، قلاب بافي، پشتي بافي، خورجين بافي.


 

جاذبه هاي طبيعي - گردشگري

 

درياچه نئور

 

 

اردبيل : آبشار آق بلاغ، آبشار سردابه، آبشار گورگور آلوارس، آب هاي واقع در سرعين، تالاب گنج گاه، تالاب نوشار، تالاب شورگل ، تالاب قره سو، پيست اسكي الوارس، درياچه شورابيل، درياچه نئور، جنگل فندق لو

 

 

 

بيله سوار :درخت چنار مشهور به پير بابا، شكارگاه هاي دشت مغان

 

رود ارس

 

 

پارس آباد : درياچه پارس آباد، شكارگاه هاي مغان، سواحل رود ارس


 

 

 

 

خلخال

 

 

خلخال : آبشار نره گر، آبگرم ميانسراي آب گرم گرمخانه، تفرجگاه اندبيل، روستاي برندق، روستاي نمهيل، روستاي كزج، شكارگاههاي هشتجين، غار جلال آباد، غار هفت خانه يا غار يدي داملار، غار ازناو، منطقه ازناو شهرستان كيوي يا كوثر : آب گرم كوثر، شكارگاه هاي كوثر، غار يخگان

 

 

 

 

درياچه گيلارلو

 

 

گرمي : درياچه گيلارلو، غار و يخچال هاي روستاي اني سفلي

 

 

 

 

 

قينرجه

مشگين شهر : آبشار گورگور ملك سويي، آبشار شلاله، آبشارهاي شيروان دره سي، آبشار منطقه سامانلي،  استخر طبيعي طاووس گولي، استخر طبيعي قارا گول، استخر طبيعي جيران گولي، پارك جنگلي خياو چاي، درياچه آت گولي، درياچه كوه سبلان،  زيستگاه حيات وحش شيروان دره سي، زيستگاه حيات وحش زيناب دره سي يا سروان دره سي، زيستگاه حيات وحش هوشنگ ميداني،جنگل دره انار، جنگل محمد علي بيگ، جنگل دميرچي كندي، جنگل تقي گولي، چشمه آب گرم قينرجه، چشمه آب گرم شابيل، چشمه آب گرم قوتورسويي، چشمه آب گرم ايلاندو، چشمه آب گرم دودو، چشمه آب گرم ملك سوئي، چشمه آب گرم موئيل، چشمه آب گرم ترش سويي، چشمه آب انزان،  چشمه آب معدني مازافا، طبيعت منطقه كپز، طبيعت منطقه قشلاق تنگ، طبيعت منطقه حتم ميشه سي، منطقه ييلاقي كوه سبلان، منطقه شكار ممنوع گنديمن 

 

 

حيران

 

 

نمين : آب گرم گرماچشمه، آب گرم يئل سوئي، پيست اسكي روي چمن در درمان دره، جنگل آلاديزگه، گردنه حيران

 

 

 

 

بولاخلار-نير

 

 

نير : آب گرم قينرجه، آبگرم برجلو، آب گرم سقزچي، آب گرم ديپ سيز گل، چشمه سارهاي بولاغلار، كوه بويني يوغون


 

 

 

 

جاذبه هاي تاريخي

 

شيخ صفي

 

اردبيل : امام زاده صالح، امام زاده حليمه خاتون، بقعه شيخ صفي‌الدين اردبيلي، بقعه شيخ جبراييل، بته آتشگاه، برج شاطر، بيمارستان فاطمي - شيرخورشيد سابق، پل سه چشمه، پل ساميان، پل كلخوران، پل الماس، پل گيلانده، پل نادري، تالار حكمت، حمام يعقوبيه، حمام زينال، حمام پير، سنگ نبشه ساساني، مسجد ميرزا علي اكبر، مسجد جمعه، مجموعه بازار اردبيل، محوطه باستاني كنزق

 

 

بيله سوار : بازار مرزي بيله سوار، قيز قلعه سي، مدرسه امام خميني، محموطه باستاني پتلقان

 

قلعه-اولتان

 

 

پارس آباد : پل خدا آفرين، تپه نادري، قلعه اولتان، كانال هاي انتقال آب

 

 

 

 

 

اندابيل

 

خلخال : امامزاده عبداله كلور، حمام نصر، مقبره شيخ محمد قريشي

 

 

 

 

 

شهرستان كيوي يا كوثر : امام زاده سنج روپير، پل تاريخي فيروزآباد، سنگ رستم، حمام سنگي، پل پردليس يا پردليث، مسجد جان آقا

 

گرمي : امام زاده يا اجاق برزند، امام زاده يا اجاق آلازار، امام زاده يا اجاق اني سفلي، تپه باستاني خرمن، آقا علي تپه سي، اسلام تپه سي، شيخ لر شاه تپه سي، تپه مطلب، هاچا تپه سي، قبرستان گوور، قيز قلعه سي، قلعه يئل سويي

 

قلعه-ارشق.jpg

 

مشگين شهر : امام زاده فخرآباد، دروازه سنگي شهريري، سنگ بالا خانه قره باغلار، سنگ نبشته ساساني، سنگ افراشته هاي احمد آباد، قلعه قهقهه، قلعه كهنه يا كهنه قلعه سي، قلعه اُنار، قلعه ديو يا ديو قلعه سي، قلعه ارشق، غار تاريخي داشكسن، غارهاي لاهرود، غارهاي باستاني قارا كوهيل شهريري، غار باستاني بلوس، غار باستاني آغزا كوهيل، غار ولزير، غار چونبر كوهيلي، غار قاخورد دره سي، غار امام كوهيلي، محوطه تاريخي شهريري يا پيرازميان، محوطه باستاني قاينارجا مازافا، محوطه باستاني ايلانلي داغ، محوطه باستاني قره درويش، منطقه باستاني كول انبار، محوطه باستاني گبكلو، منطقه تاريخي خارابا مشيران، نقوش صخره اي گيللر محمد حسن

  

نمين : آرامگاه بابا روشن، بناي صارم السلطنه، بقعه شيخ بدرالدين، تخته سنگ قورد داشي، پل سفيد سولا

 

پل-قرمز.

 

  • نير : امام زاده كورائيم، پل قرمز يا قرميزي كورپي، دژ و پناهگاه زيرزميني گلستان، دهكده سبلان، كاروانسراي شاه عباسي، مقبره شيخ عبداله كورائيمي، مقبرۀ سيدميري


 

 

 

 

ساير جاذبه‌هاي استان اردبيل

 

 

 آبشار-نره-گر اسالم-خلخال آهار

 

 

 

 

 

 

 آينالو بقعه-شيخ-جبرئيل-كلخوران پل-ابراهيم-آباد

 

 

 

 

 

 

 خياوچاي رودخانه-باليكلي-چاي شيروان دره سي

 

 

 

 

 

 

 كنزق كهنه-قلعه گردنه-حيران

 

 

 

 

 

 

 گيردكان-بولاغي مزرعه-خلف مسجدجامع-سرعين

دسته ها : استان ها

استان اصفهان با مساحتي حدود ۱۰۶ هزار و ۱۷۹ كيلومتر مربع يعني حدود ۲۵/۶ درصد از مساحت كل كشور را در مركز ايران به خود اختصاص داده است. اين استان، از شمال به استان‌هاي مركزي، قم و سمنان، ازجنوب به استان‌هاي فارس و كهگيلويه و بويراحمد؛ از غرب به استان‌هاي لرستان، خوزستان و چهارمحال و بختياري و از شرق به استان يزد و خراسان محدود مي شود.
شهر تاريخي اصفهان، مركز استان اصفهان است كه اكنون از نظر جمعيت در سطح كشور، مقام سوم را دارد. از شهرهاي مهم آن مي توان،اردستان، تيران و كرون، دهاقان، خميني شهر، خوانسار، خور و بيابانك، چادگان، سميرم، شاهين شهر و ميمه، شهرضا، فريدن، فريدون شهر، فلاورجان، كاشان، گلپايگان، لنجان، مباركه، نايين، نجف آباد، نطنز را مي توان نام برد .

 

موقعيت جغرافيايي 

بانلاق گاوخونياستان اصفهان به دليل قرار گرفتن در ميان كوه هاي مركزي ايران و دامنه هاي شرق زاگرس داراي نواحي مختلف «كوهستاني و جلگه اي» است. نواحي كوهستاني آن مشتمل بر: نواحي كوهستاني غرب، نواحي كوهستاني شمال شرق و شرق و نواحي كوهستاني اردستان است.
شهرستان هاي فريدن و فريدونشهر در ناحيه «كوهستاني غرب»، شهرستان هاي نطنز، كاشان و گلپايگان در ناحيه «كوهستاني شمال و شمال شرق» و در آخر شهرستان اردستان در ناحيه «كوهستاني اردستان» قرار دارد. شهرستان اردستان به وسيله دو رشته كوه در غرب از حوزه زاينده رود و در شرق از كوير لوت جدا مي شود. ناحيه كوهستاني اردستان همچنين به وسيله يك رشته از كوه هاي كم ارتفاع به دو قسمت «شمالي» و «جنوبي» تقسيم مي شود. قسمت شمالي شامل شهرستان هاي نايين، اردستان، كاشان است و قسمت جنوبي شهرستان يزد را در دامنه شيركوه دربر مي گيرد .
و اما بخش جلگه اي اين استان از «آبرفت هاي زاينده رود» به وجود آمده و با شيب ملايمي به «باتلاق گاو خوني» در جنوب شرقي اصفهان منتهي مي گردد .
استان اصفهان با توجه به تفاوت ارتفاعات در مناطق مختلف، داراي سه نوع آب و هوا است. «آب و هواي بسيار خشك تا خشك گرم»، «آب و هواي نيمه مرطوب تا مرطوب سرد» و «آب و هواي نيمه خشك» . به همين دليل جزو «مناطق خشك و نيمه خشك» كشور محسوب مي شود. قسمت هاي شمال و شمال شرقي استان كه شامل شهرهاي كاشان، آران و بيدگل، نطنز، اردستان، نايين و اصفهان است، داراي اراضي غيرقابل كشت، كويري ، شن زار و بيابان است .

 

پيشينه تاريخي

گروهي معتقدند پيش از اسلام، به ويژه در دوران ساسانيان، اين منطقه مركز گردآمدن سپاهياني از مناطق جنوبي ايران يعني، خوزستان، كرمان، فارس، سيستان و غيره به منظور حركت به سمت محل نبرد بود و به همين دليل آنجا را «اسپهان» مي ناميدند، ولي بعدها با ورود اعراب به ايران ، نام اين منطقه از « اسپهان » به «اصفهان» تغيير يافت.
به گفته «هرودوت»، مادها قبل از آن كه به قدرت برسند اتحاديه اي از شش طايفه به نام هاي «‌پارتاكنيان»، «بوسيان»، «استرو خانيان»، «اريزانتيان»، «بوديان» را تشكيل داده بودند كه اين خود سبب قدرت و نيرومندي آنان شده بود. ايران در اين دوران داراي استان هاي وسيعي تحت حكومت «مادها»، «پارت ها» و «پارس ها» بود .
در خصوص محل استقرار اين اقوام بايد گفت: «پارس ها» در قسمت جنوب و جنوب غربي ايران ساكن بودند. «پارت ها» سرزمين هاي خراسان، سيستان و بلوچستان را تا شمال شرقي درياي خزر براي سكونت انتخاب كردند و «مادها» كه خود به دو قسمت «ماد كوچك» و «ماد بزرگ» تقسيم مي شدند به ترتيب در آذربايجان و قسمتي از كردستان و همچنين در تمام نواحي مركزي و غرب ايران از جمله كرمانشاه، همدان، ري، اصفهان و سواحل درياي خزر ساكن شدند.
در دوران ايلامي ها استان كنوني اصفهان به عنوان يكي از ايالات هاي كشور محسوب مي شد و « انزان يا انشان» ناميده مي شد. نام اين ايالت و مركز آن در زمان هخامنشيان، از «انزان» به «گابيان»، «گابا» و «گادوگاي» تغيير كرد و به سبب آباداني، نه تنها محل سكونت پادشاهان هخامنشي گرديد، بلكه به يكي از ساتراپ هاي حكومتي نيز تبديل شد. در اواخر اين دوره «گابيان» رفته رفته به «گي» تغيير يافت. «هرتسفلد» مي نويسد : «اصفهان نام بلوكي از «ولايت پريتكان» و نام «شهر گبي» بوده است . «گبي» بعدها «گي» و سپس عربي شد و به «جي» تبديل شد.
اسكندر مقدوني هنگام دنبال كردن داريوش هخامنشي به «ايالت پرتيكان» آمد و آن جا را گشود و «اكسازر» را كه والي شوش بود به حكومت «پرتيكان» گمارد. با سقوط حكومت هخامنشيان اسكندر اقدام به بناي دوازده شهر به نام «اسكندريه» نمود كه از جمله «ايالت پرتيكان» نيز جزو يكي از اين شهرهاي جديد محسوب مي شد. بسياري از بازرگانان، صنعت گران و پيشه وران به منظور انجام معاملات سودمند در ممالك شرقي همراه با اسكندر مقدوني حركت مي كردند و در اين شهرهاي جديد ساكن مي شدند. در آن زمان ، « پرتيكان » به تمامي ناحيه اصفهان اطلاق مي‌شد.

 

اقوام و زبان

مردم استان اصفهان تركيبي از اقوام مختلفي است كه در طول تاريخ و با روي كار آمدن حكومت هاي مختلف، به منظور انجام فعاليت هاي مختلف اقتصادي، بازرگاني و صنعتي وارد اين سرزمين شده و در آن ساكن شد ه اند. البته اقوام ديگري نيز در اين استان ساكن هستند كه به ترتيب جمعيت، عبارتند از: پارس هاي بختياري، لرها ، ترك ها، ارمني‌ها، گرجي‌ها، يهودي ها، كولي‌هاوعرب‌ها. همچنين مسيحيان، كليميان و زرتشتيان نيز اقليتهاي غالب توده مردمي استان اصفهان را تشكيل مي دهند.
باتوجه به تركيب اقوام ساكن در استان اصفهان، مردم استان به زبان فارسي با لهجه هاي اصفهاني، ناييني، نطنزي، خوانساري، خوري، كاشاني، اردستاني، جندقي، گزي، فريدني، لري سخن مي گويند.

 

موقعيت اجتماعي و اقتصادي

استان اصفهان يكي از بزرگ‌ترين مراكز توليد انواع مختلف صنايع دستي ايران به شمار مي‌رود. تزيينات آجري، كاشي كاري، گچ بري، انواع خط در آثار تاريخي موجود بر اطراف و كناره هاي مناره‌ها، مساجد، قصرها، رونويسي انواع كتاب ها و قرآن، قطعات نگارگري و نقاشي، همچنين هنرهاي زري دوزي و قلم كاري، ترمه، نقره كاري و زرنگاري از قرن ها پيش تا دوره معاصر گوياي فرهنگ و هنر غني اين استان است .
صنايع دستي چون؛ سيم كشي، زركشي، زربافي، گلابتون دوزي، منبت گلپايگان، پولك دوزي، زنجيره بافي، قالي بافي و نساجي از جمله صنايع دستي رايج در اين استان است كه در عهد شاهان صفوي رونق فراواني داشت. به طوري كه هنوز هم طرح و نقش عموم دست ساخته‌هاي اصفهان اعم از فرش و قلمكار و ظروف قلم زني و كاشي، دوختني‌هاي روي پارچه تحت تأثير طرحهاي تزييني دوران صفويه قراردارد و طراحان اصفهان، طرح ها را به نسبت قدرت درك و مهارت خود از آثار قديمي برمي‌گيرند و با خلاقيت خود، آنها را زيباتر مي‌سازند.فولاد مباركه
مردم استان اصفهان علاوه بر فعاليت در بخش صنايع دستي، به فعاليت در بخش كشاورزي و دامپروري نيز مي پردازند. پوشش گياهي متوسط، وجود آب‌هاي سطحي و زمين‌هاي مساعد براي كشت گندم آبي و ديم، علوفه و سيب‌زميني و كاشت درختان ميوه از خصوصيات مهم جغرافيايي منطقه است. به غير از گندم كه در همه شهرستان‌هاي استان كشت مي‌شود، مي توان به كشت سيب زميني در فريدن و سيب در منطقه سيمرم را نام برد. همچنين تنوع آب‌ و هوا ، ميزان آب‌هاي سطحي و زيرزميني، بازار مصرف و دانش و تكنولوژي كشاورزي سبب شده است، اين استان از تنوع كشت برخوردار باشد . در اين استان فقط گندم به صورت ديم كاشته مي‌شود .مناطق ديم‌كاري نيز محدود به قسمتي از جنوب و شمال غربي استان است. ميزان محصول ديم استان در مناطق مختلف و در هر سال به علت تغيير ميزان بارندگي متفاوت است؛ به طوري كه در بعضي از سال‌ها ميزان محصول حتي كم‌تر از بذر كاشته شده، مي‌شود.
علاوه بر موارد ذكر شده، وجود معادني چون معادن سرب و روي ايران كوه واقع در غرب شهرستان اصفهان، معادن طلاي موته در حوالي ميمه، معدن سنگ چيني و ساختماني در گدار سرخ گلپايگان نشان از فعال بودن بخش معاون اين منطقه است.
در بخش صنعت از مهمترين صنايع استان اصفهان مي توان: وجود كارخانه ذوب‌آهن، صنايع فولاد مباركه اصفهان،‌ كارخانه پلي‌اكريل اصفهان، صنايع نظامي، صنايع مواد غذايي و فرآورده‌هاي پلاستيكي و كارخانه‌هاي بافندگي و ريسندگي را بر شمرد.

 

سوغات 

 

 

  • بخش شيريني : گز ، پولكي اصفهان، گلاب قمصر كاشان



 

 

 

قلمكار

 

بخش صنايع دستي : خاتم كاري، مينا كاري، مينياتور، قلم زني، پارچه هاي قلم كار، پارچه هاي زرباف و آثار خوشنويسي، منبت كاري، كاشي سازي، گچبري، گره چيني و مشبك

 

 

 

 

جاذبه هاي طبيعي – گردشگري

 

زاينده رود

 

اصفهان : آبشار شالورا، آبشار كرد علياچ، آبشار سميرم، آبشار تخت سليمان، آبشار خضر، زاينده رود، چشمه آب معدني و آب گرم ورتون، چشمه آب سرخ فريزهند، غار فريدون، غار يخ، غار شاه قنداب، غار چاه وزمه يا كلهورود، غار پلنگ، غار افغان

 

 

 

 

 

دالانكوه

 

 

تيران و كرون : آبشار دالانكوه، چشمه مرغاب، چشمه احمدرضا، طبيعت دامنه رشته كوه دالانكوه

 

 

 

 

خميني شهر : چشمه لار ، قنات ديمتريان

 

آبشار-سميرم

 

سميرم : آبشار سميرم، آبشار خفر، آبشار و دره بي بي سيدان، پارك جنگلي آب ملخ، تفرجگاه هاي حاشيه رودخانه لاي سرخ و چشمه نول، حاشيه رودخانه ماربر، چشمه تخت سليمان،  چشمه شيربرنجي، چشمه بابا زرنگو، چشمه ناز ونك، كوه منطقه تنگ خشك، طبيعت تنگ سيرو، غار چال قفا، غار دنگزلو،  يخچال طبيعي كمانه، اسپراين

 

 

 

شهرضا : بيشه هاي روستاي اسفرجان، زرچشمه روستاي هونجان، غار شاه قنداب، غار شاه آباد، غار شاه عبداله

 

فريدن :  آبشار سياه دره، چشمه آب الكن، چشمه آب بلادگان، چشمه آب ترز، چشمه آب چران، چشمه آب چم در، چشمه آب دره غاز، چشمه آب زرك، طبيعت روستاهاي قراقوش، كرم گوگان، ماركده، قوچان، صادق آباد، قار تطوع، چم كاكا

 

آبشار-نياسر

 

كاشان :  حاشيه رودخانه دهنار، حاشيه رودخانه سار، حاشيه رودخانه نابر، حاشيه رودخانه قمصر، حاشيه رودخانه قهرود، حاشيه رودخانه هنجن، حاشيه رودخانه گپركن، چشمه نياسر، چشمه نابر، چشمه سليمانيه، چشمه آب گريپ، چشمه آب اسبي، چشمه سر قنات خمب، چشمه سورجه، چشمه آستانه

 

 

 

نايين : غار كاموي چوپانان، غار سوقه، كوير سياه كوه، منطقه شكار ممنوع عباس آباد

 

قميشلو

 

نجف آباد : قسمتي از پارك ملي و پناهگاه حيات وحش قميشلو

 

 

 

 

 

 

غار-كلهرود

 

  • نطنز :  آبشار آب دره، آبشار پاك ريز دامنه كوه هاي كرس، چشمه دو آبي، حاشيه رودخانه كلهرود، حاشيه رودخانه هيني، حاشيه رودخانه هاي فصلي طرق، حاشيه رودخانه برز رود، غار كلهرود، غار وزمه، درروزه و چك چك، طبيعت كوه كمر سياه، طبيعت كوه پنجه  

 

 

 

 

جاذبه هاي تاريخي 

 

مسجد جامع

 

اردستان : آب انبار خسرو، آب انبار باغ بازان زواره، آب انبار مون اردستان، آتشكده مهر اردشير، قنات دوطبقه مون، كاروانسراي بغم، كاروانسراي ظفرقند، مسجد جامع اردستان، مسجد جامع زواره، مسجد ملا يعقوب محله كبودان، مقبره سلطان بيگ اردستان، مقبره امير اويس اردستان

 

 

 

 

 

سر در قيصريه

 

 

اصفهان : آتشگاه، بازار قيصريه، پل خواجو، سي و سه پل، عمارت عالي قاپو، كاخ چهل ستون، كاخ هشت بهشت، كاروان سراي عباسي، كليسا و موزه وانك، مسجد امام، مسجد شيخ لطف اله، مسجد جامع اصفهان، منار جنبان، مسجد سيد، مهمان سراي عباسي، ميدان نقش جهان

 

 

تيران و كرون : امام زاده تيران، برج كبوتر، قلعه تاريخي جاجا، قلعه تاريخي قميشلو، مسجد خان يا مسجد امام حسن مجتبي (ع)

 

امامزاده تيران

 

 

سميرم : امام زاده سلطان ابراهيم، امام زاده پنج تن، امام زاده زيد ابن علي، باغ درياچه، تختگاه و قدمگاه سليمان نبي، قدمگاه شاه چراغي، قدمگاه شاه جعفر، قلعه مختار، مسجد جامع سميرم، مسجد و حمام خان علي

 

 

 

امامزاده-شهرضا

 

شهرضا : امام زاده شاه رضا، امام زاده شاه زيد، امام زاده شاه مراد قهه، امام زاده سيد، ايوان حسينيه سادات، بقعه سيد خاتون كاروانسراي مهيار، مقبره بابا شيخ حسين، منبر سنگ سماق

 

 

 

 

 

خميني شهر : آرامگاه ابن مردويه، امام زاده سيد محمد نجم الدين، امام زاده ابراهيم درب سيد، امام زاده ابراهيم ورنوسفادران، امام زاده سيد محمد، ايوان گزي ها، برج كهن دژ، تالار و ديوان خانه سرتيپ اميني سدهي، تالار علي اكبر، تالار دايي رحيم، تونل كهن دژ، گورستان ورنو سفاداران هفت رنگ، خانه محمدعلي خان، خانه نصرت اله خان

 

فريدن : امام زاده عبداله و ابراهيم (ع)، اردوگاه ارامنه واقع در روستاي نماگرد، پل تاريخي نوغان، خانه تاريخي آقا رييسي، روستاي غرغن، كليساي هاي ارمنه واقع در روستاهاي هزارجريب، كليساي غوكاس، نماگرد

 

بروجردي-ها

 

كاشان : بازار تاريخي، باغ فين، تپه سيلك، حمام سلطان امير احمد، خانه بروجردي، خانه طباطبايي، خانه عباسيان، خانه عامري ها، غار نياسر، مسجد جامع ، مدرسه آقا بزرگ

 

 

 

 

 

مسجد-جامع

 

  • نايين : آب انبار معصوم خاني، آتشكده سپرو، امام زاده سيد علي (ع)، امام زاده موصله، بازار نايين، باغ مصلاي نايين، حمام قديمي نوآباد، حمام پنجاهه، حمام كلوان، حمام امام رضا (ع)، خانه پيرنيا، خانه تاريخي فاطمي، قلعه برزو – نيستانك، قلعه نارين، قلعه عاشوراگاه يا آشورگاه، كاروانسراي بلاباد، كاروانسراي نيستانك، مسجد جامع

 

 

 

نطنز : باغ تاج آباد، باغ عباس آباد، بقعه شيخ عبدالصمد، خانقاه و مسجد جامع، كاروانسراي علي اكبر، كاروانسراي هل وين يا هلال بين، كاروانسراي ملا عباس، قلعه روستاي صالح آباد، قلعه وشاق، گنبد باز

نايين، مسجد بابا عبداله، مسجد جامع قديمان، مسجد خواجه خضر، مسجد شيخ مغربي، مسجد سر كوچه محمديه، مسجد جامع محمديه، مسجد جامع روستاي بافران

 

ساير جاذبه هاي استان اصفهان

 

  • ميدان نقش جهان

عالي-قاپومسجد-امام

 شيخ-لطف-الله

 

 

 

 

 

 

قيصريه

ميدان-نقش-جهانتالار-موسيقي-عالي-قاپو

 

 

 

 

 

 

  •  مساجد

 مسجد-جامع-نطنز مسجد-عليمسجدجامع-اصفهان

 

 

 

 

 

مسجدجامع-شهرضامسجد-پامنارمسجد-جامع-زواره

 

 

 

 

 

 

ملاعبداللهمسجد-جارچي-هامسجد-حكيم

 

 

 

 

 

 

مسجد-حاجتگاهمسجد-جامع-گلپايگانمسجد-رحيم-خان

 

 

 

 

 

 

  • كاخ ها

 چهل ستونكاخ-هشت-بهشتباغ فين

 

 

 

 

 

  •  پل ها

33پل پل-خواجوپل-مارنان

 

 

 

 

 

 

پل-شهرستان

پل-جويي

 پل-كله

 

 

 

 

 

  •  مقابر و امامزاده ها

 بقعه-باباقاسمآرامگاه-صائب-تبريزيباباركن-الدين

 

 

 

 

 

منارجنبان

آرامگاه خواجه نظام الملك طوسي

 مامزاده-هفده-تن-گلپايگان

 

 

 

 

 

امام-زاده-آقا-علي-عباس

امامزاده-علي-بن-محمد-باقرامامزاده-محمدبن-هلال

 

 

 

 

 

 

حسينيه-ابيانهامامزاده-ابيانهامامزاده-اسماعيل

 

 

 

 

 

 

  • بازارها

 بازار اصفهانتيمچه-ملكتيمچه-امين-الدوله

 

 

 

 

 

  • خانه ها

خانه-طباطبايي-ها

بروجردي-ها

عامريها

 

 

 

 

 

 

خانه مشروطيت

خانه حاج حسن غفوريخانه شيخ الاسلام

 

 

 

 

 

 

  •  مدرسه ها

مدرسه-نيما-آوردمدرسه-چهارباغ مدرسه-آقابزرگ

 

 

 

 

 

  • مناره ها

مناره-ساربانمناره-سيندو-مناره-دارالضيافه

 

 

 

 

 

 

  • ساير جاذبه ها

كليساي-وانك

آتشكده نياسر

 آتشگاه

 

 

 

 

 

ارگ-گوگدتپه-سيلكشهر-زيرزميني-نوش-آباد

 

 

 

 

 

 

كاروانسراي-مرنجابقلعه-پايين-ده-ابيانهتالار عباسي

 

 

 

 

 

 

عصارخانه-شاهيتالار-تيموريامامزاده-هارون-ولايت

 

 

 

 

 

 

موزه-كويرموزه-هنرهاي-تزئينيموزه-هنرهاي-معاصر

 

 

 

 

 

 

حمام-علي-قلي-آقاتالار-اشرفكليساي-بيت-اللحم

دسته ها : استان ها

لايحه تأسيس استان البرز در تاريخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۸ پس از تصويب در جلسه هيئت دولت به مجلس شوراي اسلامي فرستاده شد. اين لايحه پس از بررسي توسط نمايندگان مجلس شوراي اسلامي بالاخره در تاريخ ۱۳۸۹/۴/۷ به تصويب رسيد و شهرستان كرج به عنوان مركز استان معرفي گرديد. اما شروع فعاليت استانداري استان البرز در تاريخ ۸۹/۶/۲۲ با حضور وزير كشور و نخستين استاندارش – عيسي فرهادي - بود .
استان البرز با مساحت ۱۶۲كيلومتر مربع در غرب تهران و جنوب دامنه رشته كوه البرز واقع شده است. اين استان
از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان مركزي، از غرب به استان قزوين و از شرق به شهرستان تهران همسايه است. بايد اضافه كرد كه اين استان در تقسيمات كشوري جزو سي و يكمين استان‌ ايران به شمارمي رود .
استان البرز هم‌اكنون مشتمل بر دو بخش است: بخش مركزي كه خود شامل ۶ دهستان به نام‌هاي: نسا، آسارا، آدران، كمال آباد، گرمدره كه از تونل كندوان تا ماهدشت را شامل مي شود .
بخش اشتهارد كه از احمدآباد شروع شده و تا مرادتپه ادامه دارد، اشتهارد داراي يك دهستان به نام پلنگ آباد يا رحمانيه است .

 

موقعيت جغرافيايي

جلگه پهناور كرج با ارتفاع متوسط ۱،۳۲۰ متر از سطح دريا، به وسيله كوههاي البرز از استان مازندران جدا شده‌است. اين استان، به علت قرار گرفتن در ناحيه شمالي كوه هاي البرز مركزيجاده-چالوس ، ميان دره‌هاي پرپيچ ‌وخم البرز، دره چالوس و رودخانه كرج در فصول سرد سال تحت تاثير سيستم هاي شمالي، شمال غربي، غربي، به ويژه جنوب غربي بوده و داراي هواي مرطوب و خنك است .
همچنين، پستي و بلندي هاي اين استان متاثر از دامنه هاي جنوب غربي البرز است كه به ۳دسته: «اراضي كوهستاني»، «اراضي دامنه اي» و «اراضي جلگه اي مسطح » به شرح ذيل تقسيم مي شود :
«اراضي كوهستاني» شامل : كوه هاي حصار و بيلقان در شرق ، بيجه كوه ، سياه كلان، آتشگاه و ورزان در شمال، «اراضي دامنه اي» شامل: دامنه هاي جنوبي ارتفاعات شمالي و شرقي، تپه مرادآب، تپه هاي شاهين ويلا، حصارك و جاده شاه دشت و در نهايت «اراضي جلگه اي مسطح» شامل: اراضي گوهر دشت، حصارك، گلدشت تا جنوبي ترين اراضي منطقه مي شود. از ديگر كوه هاي مهم اين منطقه مي توان به: كوه ونتار يا آسارا، كوه سيكنو، كوه هفت خان و كوه كرچان اشاره كرد. به اين ترتيب آب و هواي اين استان در نواحي شمالي؛ معتدل و كمي سرد و در دشت جنوبي؛ معتدل است. با اين وجود اين منطقه، از نظر بارندگي جزو نواحي خشك كشور به شمار مي آيد .
رودخانه هاي جاري در استان البرز عبارتند از: آب لانيز، برغان، سيدك، آب ورزن، مورود، كرج، وارنگه رود، ولايت رود و آب شهرستانك.

 

پيشينه تاريخي

در مورد پيشينه تاريخي شهرستان كرج منابع مكتوب، بسيار محدود است. سرزمين كرج در طول تاريخ به دليل مجاورت با سه كانون: «سرزمين هاي كناره ي درياي خزر» در شمال، «سرزمين قزوين» در غرب، و «ري» در شرق شاهد تحولات و حوادث زيادي بوده و بدون شك اين تحولات و جريانات بر سرزمين كرج و مردمان آن تاثيرات فراوان داشته است .
دامنه سلسله جبال البرز از ديرباز به دليل آب وهواي مناسب و رودخانه هاي جاري و پناهگاه هاي مطمئن، هميشه محل استقرار و سكونتگاه هاي موقتي و دائمي اقوام و گروه¬هاي مختلف بوده است . طبق اسناد و منابع تاريخي و آثاري همچون تپه هاي باستاني آق تپه و مردآباد در حاشيه شهر، بقاياي معابد و قلعه هايي مثل: قلعه شاه دژ ، قلعه دختر ،قلعه كلاك، قلعه سنگ كسيل و دژهاي استوار در جاده كرج – چالوس و نيز تختگاه هايي چون: تخت رستم و تخت كيكاووس در جنوب كرج و ديگر آثار تاريخي و باستاني همگي گوياي مسكوني بودن اين سرزمين در دوران پيش از اسلام است. حمدالله مستوفي در سده هشتم هجري قمري كن و كرج را از ولايات تابع طالقان برشمرده و در ذكر رودخانه‌هاي عراق عجم از كوه رود نام مي‌برد كه ويژگي‌هاي آن به طور دقيق قابل تطبيق با رودخانه كرج است.
براساس منابع و شواهد تاريخي، رفت و آمد كاروان ها تا پيش از حمله مغول به شهر ري از راه سگزآباد و كناره شهريار انجام مي گرفت ولي در زمان حكومت مغول، راه دوم يعني راه قزوين – كرج به ري ترجيح داده شد و آثار تاريخي بر جاي مانده همچون كاروانسراها و پل ها و قلعه ها در حاشيه جاده كرج بيانگر اين موضوع است. آورده شده: هلاكوخان - نوه ي چنگيز - با گذر از اين سرزمين پايگاه قدرت اسماعيليان در الموت را نابود ساخت .
با مطالعه تاريخ پل صفويه اين احتمال وجود دارد كه در دوران حكومت صفويان پل حاضر بر روي بقاياي پل قديمي مربوط به دوره هاي پيش از صفويه انجام شده است. از ديگر بناهاي ساخته شده در دوران صفويان مي توان بناي امام زاده حسن كرج را نام برد .
زماني كه آقامحمدخان قاجار در سال ۱۲۱۰ ، تهران را پايتخت كشور اعلام كرد، كرج به علت مجاورت با پايتخت روز به روز آبادتر و با اهميت تر شد، طوري كه مي توان گفت باشكوه ترين دوران اين منطقه، دوره قاجاريه و به ويژه عصر فتحعلي شاه و ناصرالدين شاه بوده است .
در آخر بد نيست اضافه كنيم؛ اگر كلمه كرج را از ريشه كراج بگيريم به معناي بانگ و فرياد است كه البته با سابقه تاريخي آن نيز در ارتباط است. چراكه در تپه ها و قلعه هاي به جا مانده، آثاري از آتش افروزي جهت خبر رساني و ديده باني مشاهده مي شود. به اين صورت كه ديده بانان در مواقع جنگ از طريق آتش افروزي، مردم را از هجوم دشمنان باخبر مي ساختند. آثار به جا مانده در گوشه و كنار اين جلگه وسيع و در حاشيه هاي ارتباطي كهن، در تپه هاي آتشگاه كلاك، قلعه دختر شهرستانك، كوه هاي مرادتپه، همچنين آثار دوران اسلامي همچون برج ميدانك مغولي، پل و كاروانسراي شاه عباسي و نمونه هاي از اين قبيل، گوياي استمرار استقرار در اين منطقه است .

 

اقوام و زبان

استان البرز به علت مهاجرت پذيري داراي تركيب مختلف اقوام است. از اقوام ساكن در شهرستان كرج مي توان به اقوام لر، كرد، گيلكي، يزدي، ترك، مازندراني و خوزستاني اشاره كرد كه به صورت غير متمركز در نقاط مختلف استان ساكن هستند و به اين زبان ها نيز صحبت مي كنند. اما گويش اصلي مردم كرج، گويش كرجي است .

 

موقعيت اجتماعي و اقتصادي 

استان البرز در بخش كشاورزي به دليل داشتن شرايط اقليمي ممتاز، خاك حاصلخيز، خاكدار بودن بيش از ۷۰ درصد از اراضي، كيفيت مناسب و مطلوب آب هاي سطحي و زيرزميني، وجود شرايط كشت دوم و سوم در برخي نقاط، وجود نهالستان براي عرضه به كل كشور و به ويژه امكان تصفيه و بازيافت فاضلاب در بخش كشاوري داراي موقعيتي استثنايي است و يكي از استان هاي مهم كشور در بخش توليد محصولات كشاروزي محسوب مي شود.
گستردگي صنايع تبديلي وغذايي دراستان ، وجود زمينه ي سرمايه گذاري در توسعه وگسترش كشت هاي گلخانه اي براي توليد محصولات جاليزي، امكان گسترش ظرفيتهاي توسعه ي صادرات با وجود فرودگاه پيام، وجود پتانسيل ژنتيكي دامي دردامپروري وامكان پرورش ماهي هاي سرد آبي ازجمله موارد بارزمشاغل اقتصادي دركرج است .
از ديگر صنايع فعال در استان مي توان: صنايع غذايي، نساجي، چرم سازي، صنايع سلولزي وكشاورزي را نام برد .
دربخش معادن وجود سنگ آهك وگچ ، معادن ساختماني، مس، ذغال سنگ، نمك، سيليس ومعادن شن وماسه را نبايد ناديده گرفت.
با اين وجود؛ بيشتر شاغلان استان به ترتيب دربخش خد مات، صنعت وكشاورزي مشغول هستند.

 

جاذبه هاي طبيعي - گردشگري 

درياچه اوان

 

ساوجبلاغ : آبشار اوچان، آبشار جوستان، آبشار اورازان، آبشار كركبود، آبشار آسكان، آبشار عسلك، درياچه اوان، غار برج، غار كله سنگ، غار هيو، غار لالون

 

 

 

 

 

كركبود

 

 

طالقان : آبشار كركبود، آبشار شل بن در غرب روستاي بزج، آبشار تره نو، آبشار سفيدآب، آبشار سوهان، آبشار دره پاشوران، آبشار آلبالو دره، چشمه آب گرم گنداب، چشمه آب گرم چاكسر، چشمه آب گرم سه كوهه روبروي لمبران، چشمه آب گرم روستاي خچيره، چشمه آب گرم چهل دختران، چشمه آب سرد الرويا، قله شاه البرز، قله صاد، قله ناز، قله نوار كوه، غار بزج، غار كله سنگ، غار مرغ بند، غار دهدر، غار جزينان، غار هرنج، غار قلعه ارژنگ ميناوند، غار الهوچين، غار لوشركش، غار بادامستان، غار گته ده، غار قلعه دختر گته ده، غار ذالنگ سوهان، غار گراب، غار ويران گليرد در سه طبقه

 

باغ لاله

 

 

كرج : آبشار آدران، باغ سيب، باغ لاله گچسر، پيست اسكي ديزين، پيست اسكي خور، جاده كرج – چالوس، رودخانه كرج، روستاي واريان واقع در درياچه سد اميركبير، درخت تاريخي اورس به نام محلي هورست، دره پل خواب، دره ارنگه، چشمه گله گليه، چشمه وله، چشمه شاه دشت، طبيعت روستاي برغان، طبيعت روستاي آغشت، غار يخ مراد، كوه باغستان كرج

 

 

نظرآباد : طبيعت روستاي عشايري گلدره

 

 

جاذبه هاي تاريخي

ساوجبلاغ : اسفاران حسينيه قديمي جوستان، امام زاده هارون، بقعه بادمشتان، بقعه سيد شرف الدين، بقعه خشت و گل، تكيه ناوه و كش رود، گورستان زرتشتيان

مامزاده-سيد-سيف-الدين

 

 

طالقان : ارژنگ قلعه در ميناوند، امام زاده ابراهيم، امام زاده زكريا در ميراش، امام زاده ابراهيم علي، امام زاده سيد علي الدين، امام زاده مهراب، امام زاده مير سعيد، امام زاده موسي و سليم، امام زاده هارون، امام زاده يوسف، امام زاده محمدباقر و سيد اسماعيل، حمام مير طالقان، حمام شهرك طالقان، حمام تاريخي روستاي فشندك، خانه آيت اله طالقاني، حمام ديزان، قلعه اسماعليان، قلعه منصور، قلعه كي قباد، قلعه دختر، قلعه پراچان، قلعه فاليس

 

 

Emamzade-Taher

 

 

كرج : امام زاده رحمن و زيد، امام زاده احمد و محمود، امام زاده جعفر، امام زاده حسن، امام زاده موسي، امام زاده هادي – علي نقي، برج سنگي گچسر، برج كردان، برج ميدانك، بقاياي آتشكده سنگي تخت رستم، بقعه شاه زاده سليمان، پل شاه عباسي، پل دختر، پل رود شور، دختر قلعه، قلعه صمصام، قلعه وكيل، حمام مصباح، حمام هلجرد، كاروانسراي ينگه امام، كاروانسراي شاه عباسي

 

 

نظرآباد : جيران تپه، ماران تپه، دوشان تپه، يان تپه، خانه مصدق، امام زاده چهل دختر، مدرسه نجم آباد

دسته ها : استان ها
استان ايلام در جنوب غربي ايران، با مساحت ۲۰ هزار و ۱۳۳ كيلومتر مربع حدود ۱/۲ درصد از مساحت كل كشور را به خود اختصاص داده است. اين استان از غرب با كشور عراق، از جنوب با استان خوزستان، از شرق با استان لرستان و از شمال با استان كرمانشاه همسايه‌ است. مركز استان ايلام، شهر ايلام است و شهرهاي مهم آن عبارتند از: آبدانان، ايوان، دره شهر، دهلران، مهران .
 

موقعيت جغرافيايي

استان ايلام در منطقه اي كوهستاني و در حاشيه جنوب غربي رشته كوه زاگرس قرار گرفته است. بخش عمده اين استان را مناطق كوهستاني و يا تپه هاي ماهوري تشكيل داده كه با شيب تندي به دشتهاي كم ارتفاع منتهي مي گردد.كبير-كوه به عقيده زمين شناسان، هر چند ناهمواري هاي اين منطقه متعلق به رسوبات دوران اول تا چهارم زمين شناسي است ولي زمان شكل گيري آن به دوران دوم و سوم زمين شناسي مي رسد. از مهمترين كوه هاي اين استان مي توان به «رشته كوه كبيركوه» در شمال غرب و جنوب شرق، «كوه هاي مانشت» در شمال ايلام و بالاخره «كوه هاي شهان و بانكول» در شمال استان اشاره كرد.
استان ايلام به دليل امتداد دو «رشته كوه موازي كبير كوه و پشتكوه» از شمال تا جنوب شرقي به دو نيمه شرقي و غربي تقسيم شده است. از لحاظ شرايط آب و هوايي بايد گفت؛ با اين كه استان ايلام جزو مناطق گرم كشور محسوب مي شود ولي به دليل اختلاف ارتفاع ، اختلاف درجه حرارت و ميزان بارندگي در بخش هاي شمالي، جنوبي و غربي از نظر آب و هوايي به سه منطقه تقسيم مي شود: «منطقه سردسيري» شامل مناطق كوهستاني شمال و شمال غربي، «منطقه معتدل» و سومين منطقه، «منطقه گرمسيري» است كه مشتمل بر مناطق غربي و جنوب غربي مي شود .
در كل استان ايلام، داراي آب و هواي «بياباني گرم»‌ در جنوب و «نيمه مرطوب سرد» در ناحيه شمالي است كه علت آن كوهستاني بودن آن است.
 

پيشينه تاريخي

براساس منابع تاريخي موجود، اقوام ايلامي شاخه اي از اقوامي بودند كه حدود پنج هزار سال قبل از ميلاد از آسياي ميانه به ايران وارد شده و در جنوب غرب ايران امروزي ساكن شدند و توانستند دولتي مقتدر با قدمت سه هزار ساله - يعني از سال ۳۵۰۰ قبل از ميلاد تا ۶۴۵ قبل از ميلاد – تشكيل دهند.
ايلاميان دولت خود را كه شامل: خوزستان، اطراف كوههاي بختيار، لرستان، پشتكوه و انشان يا انزان فارس مي شد همزمان با دولت سومري ها تشكيل دادند و شهر شوش را به عنوان پايتخت خود برگزيدند. در اوايل حكومت شهرهاي اهواز و  « خايدالو» يا همان خرم آباد امروز جزو مهم ترين شهرهاي آنان به حساب مي آمد. اما بعدها، سرزمين تحت سلطه شان را تا نواحي مركزي و شرقي ايران گسترش دادند.
ايلاميان كشور خود را «هلتمتو» ( Haltamtu ) يعني «سرزمين خدا»، مي ناميدند و در كتيبه هاي بابلي، عيلام را «آلامتو» يا «آلام » به معناي كوهستان يا «كشور طلوع خورشيد» ذكر كرده اند. همچنين سومري هاي دشت نشين ناحيه بين النهرين، كشور ايلام را «ايلام »(Elam) به معناي «كشور كوهستاني» و اهالي آن را «ايلامي» يعني «ساكنين مناطق كوهستاني» خطاب ميكردند و اكدي ها هم نام ايلام را از سومري ها اخذ كردند .
دولت مقتدر ايلام، پس از ۳ هزار سال حكومت، بالاخره، در سال ۶۴۵ قبل از ميلاد با حمله آشور بني پال - پادشاه آشور - و دستگيري خوم بان كالداش - آخرين شاه ايلام - منقرض شد.
در دوران حكومت مادها، هخامنشيان، سلوكيان و اشكانيان، اين سرزمين به جهت همسايگي باحوزه هاي همدان، كردستان، كرمانشاه، لرستان و از همه مهم تر قرار گرفتن در كنار شوش – خوزستان امروزي - داراي آثاري و تمدن مهمي است. در عهد ساسانيان سرزمين ايلام امروزي را ايالت هاي «مهرجانقذق» و «ماسبذان» تشكيل داده بود كه پس از تصرف اعراب، مسلمانان آن را «سرزمين جبال يا كوهستان» ناميدند. ايالت جبال كه مركز آن «سيمره» بود در دوران حكومت اعراب جزو يكي از سرزمين هاي تحت حكومتي بغداد و بصره درآمد و تا نيمه اول قرن چهارم هجري به حيات خود ادامه داد. ولي با وقوع زلزله در سال ۳۳۴ ه.ق ، اين منطقه براي هميشه از بين رفت و تا دوران قاجاريه اطلاعي از آن در دست نيست. اما در دوره قاجاريه با ورود «‌حسين قلي خان ابوقداره» به منطقه پشتكوه وپسرش «غلامرضاخان»‌ بعنوان والي، بار ديگراين منطقه رونق گرفت.
 

اقوام و زبان

وقوع حوادث طبيعي وغير طبيعي نظير مرگ وميرهاي ناشي از بيماريهاي واگير، خشكسالي، از بين رفتن مراتع، محصولات كشاورزي، تلف شدن دامها، جنگ ها وخونريزي هاي خارجي، داخلي وقومي و در نهايت سياست هاي حكومتي طي چند قرن گذشته بيشترين تاثير را در جابجايي گسترده گروهي جمعيت هاي انساني در اين منطقه داشته است. با اين وجود استان ايلام محل زندگي اقوام مختلفي همچون؛ لر، لك، كرد و عرب است كه توانسته اند ساليان متمادي در ۲۰ حوزه ي فعلي ايلام با تعامل فرهنگي وزندگي مسالمت آميز بر همديگر تاثيرات فراواني بگذارند.

اقوام لر : لرهاي ساكن استان ايلام، بيشتر در شهرستان دره شهر و يا به صورت پراكنده در بخش هايي از شهرهاي آبدانان و دهلران زندگي مي كنند. اين اقوام خود را به واسطه ي همجواري با استان لرستان، از ايلات وطوايف مختلف لرستان مي دانند.

اقوام لك : از گروههاي بزرگ وكوچكي تشكيل شده اند كه درنقاط مختلفي از استان كرمانشاه ولرستان به صورت پراكنده زندگي مي كنند. با اين وجود مراكز عمده ي محل سكونت آنها در ايلام، منطقه ي هليلان وزردلان در شمال استان است. عده اي آنها را لر وبرخي از نژاد كردها مي دانند.

اقوم كرد : جزو اقوام بسيار بزرگ ايراني به شمار مي آيند كه در نواحي غرب و به ويژه استانهاي كردستان، كرمانشاه وايلام ساكن هستند. شهرستانهاي ايلام ، شيروان، چرداول، ايوان، قسمت هايي از دهلران، مهران و آبدانان، از مراكز عمده سكونت كردهاي ايلامي است كه به زبان كردي و گويش ايلامي سخن مي گويند. آنها در گذشته مانند ساير گروه هاي استان زندگي كوچ نشيني داشتند، ولي امروزه به علت افزايش جمعيت، يكجا نشين شده اند و تعداد معدودي از آنان به شيوه گذشته زندگي مي كنند. ايلام امروزي گرچه مدت ها جزوي از ولايت لرستان بود اما از ديرباز محل سكونت طوايف و قبايل كرد بوده است، به طوري كه ۷۰ درصد از ساكنين آن را اقوام كرد تشكيل مي دهند .

ساكنين استان ايلام به زبان كردي با دو لهجه «كردي فيلي» و «لك» صحبت مي كنند كه اين زبان در شهرستان هاي استان به جهت وجود طوايف و ايلات مختلف با اندك تفاوتي در اداي الفاظ و كلمات تكلم مي شود . لهجه ي «كردي فيلي» بيشتر در مركز استان رايج مي باشد و لهجه ي «كردي لك» اغلب در نواحي شرقي يعني در شهرستانهاي دره شهر، آبدانان و جنوبي در شيروان و چرداول مورد استفاده قرار مي گيرد. واژه «فيلي» را كردهاي ساكن عراق به مناسبت سلطه واليان لرستان موسوم به فيلي بر ايلام، رواج داده اند و داراي لهجه هاي گوناگوني هستند كه مهمترين آنها عبارتند از :

ملكشاهي: در شهرستان‌هاي ايلام و مهران

خزلي: در بخش‌هاي از شهرستان شيروان چرداول

آبداناني : در شهرستان‌هاي آبدانان، دهلران و دره شهر

ايلامي: در شهرستانهاي ايلام، مهران، شيروان چرداول

بدره اي : در بخش بدره از شهرستان دره شهر

 

قوم عرب : ايلامي هاي عرب زبان جزو آن دسته از مهاجران عربي هستند كه در قرون گذشته ودر پي تحولات سياسي و عوامل مختلف ديگر به ايران وبه ويژه به نواحي جنوب غربي مهاجرت كرده اند و با عرب زبانان خوزستان نيز داراي رابطه ي خويشاوندي وقومي هستند. آنها هنوز به زبان عربي محلي سخن مي گويند وعليرغم تغييرات فراوان فرهنگي هنوز اكثر آنها سمبل هاي عمده فرهنگ خويش را مانند لباس، زبان، برخي رسوم حفظ كرده اند. اين قوم به عنوان اقليت در شهرستان هاي جنوبي و شرقي استان به صورت پراكنده ساكن هستند.

 

موقعيت اجتماعي و اقتصادي

بدليل وجود چاه هاي نفتي، پالايشگاه هاي گاز، واحد پتروشيمي و شهرك هاي صنعتي در استان ايلام، ايلام جزو استان نفت خيز ايران محسوب مي شود. اين استان داراي ۱۱ درصد منابع گاز ايران است و روزانه ۱۵۴ هزار بشكه نفت خام از چاه هاي نفتي گليمدهلران استخراج و از طريق لوله به پالايشگاه ها در جنوب ايران منتقل مي كند.
اما با اين وجود بيشتر فعاليت اقتصادي مردم اين استان بر كشاورزي، دامداري و پروزش زنبور عسل متمركز شده‌است. كشاورزي در اكثر نقاط استان به صورت سنتي انجام مي‌شود. بدين صورت كه مراحل مختلف آن از داشت، كاشت و برداشت با استفاده از اصول و روش‌هاي ابتدايي و سنتي صورت مي‌گيرد و هم اكنون نيز بخش مهمي از درآمد و حتي اشتغال مردم استان در بخش كشاورزي متمركز شده است. مهم‌ترين محصول كشاورزي استان،‌ گندم است.
همچنين وجود كوهستان‌ها، جنگل‌ها، مراتع نسبتاً سرسبز، انواع گل و گياه در بهار و تابستان و نيز وجود مناطق گرمسيري و سردسيري در مجاورت يكديگر، بهترين شرايط را براي پرورش زنبور عسل فراهم آورده است.
اما در بخش صنعت، استان ايلام يكي از محروم‌ترين استان‌هاي كشور محسوب مي شود. در اين استان به علت شرايط خاص اقتصادي و اجتماعي، از ديرباز، صنايع، به ويژه صنايع نوين كارگاهي، رونق چنداني نيافته است. بخش صنعت سهم بسيار ناچيزي از اشتغال را نسبت به بخش خدمات و كشاورزي به خود اختصاص داده است. صنعت استان ايلام عمدتاً در صنايع خانگي و كارگاهي خلاصه مي‌شود و صنايع دستي آن عبارتند از: قالي و قاليچه،
جاجيم، خورجين، سياه چادر، رسن، نمد، گيوه و گليم كه با توجه به فراواني مواد اوليه مانند پشم و موي بز توليد آن‌ها از گذشته هاي دور رايج بوده است.
منابع معدني استان نيز منحصر به منابع رسوبي است و به طور عمده شامل كاني‌هاي غيرفلزي مي‌شود. تاكنون ذخاير مواد معدني فلزي در استان شناخته نشده است ولي استان ايلام داراي ذخاير نفت و گاز غني است.
البته در آخر بايد اين نكته را اضافه كنيم كه؛ باتوجه به گشايش مرز عراق در شهرستان مهران امكان توسعه تجارت و توريسم بين‌المللي و ترانزيت كالا و مسافر بيشتر شده است.
 
 
سوغات  گيوه

بخش شيريني : انواع شيريني بژي بر ساق، شيريني كله كنجي، شيريني كاك، شيريني گمگه، حلواي بگل كه تركيبي از پودر كشك و خرما است .

بخش كشاورزي : كنجد، گردو، سقز محلي از صمغ درخت بنه

بخش دامداري : روغن حيواني معروف به روغن كرمانشاهي، كره محلي، كشك، عسل كوهي مربوط به مناطق سورگه و شلم

بخش صنايع دستي : جاجيم، نمد مالي، گيوه

 

 

جاذبه هاي طبيعي - گردشگري

غار زينه گان

 

 

ايلام : آبشار اما، آبشار چم آو، آبشار سرطاف، آبشار گچان، تالاب زمزم، تالاب چكر، دره ارغوان، دامنه هاي كوه قلاقيران، غار تايه گه، غار زينه گان

 

 

 

 

درياچه دوقلوي آبدانان

 

 

آبدانان : درياچه دوقلوي سياه گاو آبدانان، دامنه كوه اناران، دامنه كوه كبيركوه، درياچه سياه گاو، حاشيه رودخانه سياه گاو، غار مراژه، مناظر طبيعي سراب آبدانان

 

 

 

 

آتشكده سياهگل

 

 

ايوان : قنات سراب ايوان، غار طلسم ايوان، غار انفجاري

 

 

 

 

 

غار خفاش

 

 

دهلران : آبشار آب طاف، دامنه هاي دينار كوه، چشمه آب گرم، حاشيه رودخانه آب دره جكه، حاشيه رودخانه آب مورموري، حاشيه رودخانه آب ساركوه، چاي قره تپه،  غار خفاش

 

 

 

 

آبشار دربند

 

 

دره شهر : آبشار آب آسياب، آبشار ماربره، تنگ بهرام چوبين، تنگ ماژين، حوضچه آب زمزم، غار كول كني در طبيعت كبيركوه در كنار رود سيمره

 

 

 

 

قلعه‌كنجاچم

 

مهران :  دامنه كوه كلك، حاشيه رودخانه پالشك آب، غار زينه گان يا غار بهشت

 

 

 

 

 

جاذبه هاي تاريخي

كاخ فلاحتي

 

ايلام : تپه ورده كبود، تفرجگاه هاي جنگلي مله پنجاو، حاجي بختيار و آبزا، منجيل و ميان تنگ، سنگ نبشته قلعه والي، قلعه والي در تپه چقاميرگ، قلعه قيران، قلعه اسماعيل خان، قلعه تاريخي چورا، قلعه كنجانچم

 

 

 

 

 

امامزاده-سيد-صالح-الدين

 

 

آبدانان : انبارهاي هزار در آبدانان، زيارتگاه سيد صالح الدين، قلعه تاريخي پشت قلعه، قلعه هزاراني، مسجد جامع

 

 

 

 

امامزاده سيد عبدالله

 

 

ايوان : آتشكده سه پا، مسجد جامع

 

 

 

 

 

امامزاده‌ابراهيم‌قتال

 

 

دهلران : آتشكده ميمه، تپه علي كش، تپه موسيان، تپه محمد جعفر، تپه مراد آباد، سنگ نوشته ميمه، شهر تارخي سميره، قلعه شياخ، قلعه پاقفله، قلعه كره چكا، قلعه انجير

 

 

 

 

چهار-طاقي-ساساني-دره-شهر

 

دره شهر : آسياب آبي در روستاي شيخ مكان، آثار خرابه هاي شهر سميره، قصرها و بازارهاي تاريخي، آثار تاريخي پل گاوميشان، تپه باستاني تيغن، زيارتگاه جابر انصاري، زيارتگاه بابا سيف الدين، زيارتگاه امام زاده صالح، چهار طاقي دوران ساساني، قلعه و شهر تاريخي ماژين، قلعه پوراشرف، قلعه زينل يا زبيده، قلعه جهانگيرآباد، قلعه پنج برادر مورموري يا قلعه تاجمير، قلعه ارمو، قلعه ميرغلام هاشمي

 

 

 

 

امامزاده-علي-صالح.JPG

 

مهران : آتشكده متعلق به دوره ساسانيان، امام زاده علي صالح، امام زاده سيد حسن، بقعه پير قتال، تپه باستاني چغا آهوان و چغا گلان، زيارتگاه سيد محمد عابد، سنگ نبشته دوره آشوري، كتيبه تخت خان، قلعه زمستاني والي معروف به كنجانجم 

 

 

 

 

ساير جاذبه‌هاي استان ايلام

 

 تفريحگاه-طبيعي-منجل تنگه-ارغوان تنگه-رازيانه

 

 

 

 

 

 

 تنگه-قيرقير تنگه-كافري چنارباشي

 

 

 

 

 

 

 دربند-بدره درياچه-سد-ايلام روستاي-پاكل-گراب

 

 

 

 

 

 

 روستاي-چما روستاي-چم-آب روستاي-چنان

 

 

 

 

 

 

 روستاي-زنجيره-عليا سد-سيمره سيوانكوه

 

 

 

 

 

 

 غار-بره-زرد قلعه-چوار قلعه-ميرغلام

 

 

 

 

 

 

 كشتزارهاي-شيروان كوه-رنو منطقه-حفاظت-شده-مانشت-و-قلا

دسته ها : استان ها

استان بوشهر با مساحتي حدود ۲۷ هزار و ۶۵۳ كيلومتر مربع در جنوب غرب كشور قرار دارد. اين استان از شمال با استان خوزستان و قسمتي از كهكيلويه و بويراحمد، از جنوب با خليج فارس و قسمتي از استان هرمزگان، از شرق با استان فارس و از غرب با خليج فارس همسايه است. مرز دريايي اين استان با خليج فارس بيش از ششصد كيلومتر است. مركز استان بوشهر، بندر بوشهر و از شهر هاي مهم آن مي توان به اهرم، بندر ديلم، برازجان، بندر كنگان، بندر گناوه، بندر دير و خور موج اشاره كرد.

 

 

موقعيت جغرافيايي

استان بوشهر از نظر موقعيت جغرافيايي از دو بخش «جلگه اي» و «كوهستاني» تشكيل شده است. بخش «جلگه اي» اين استان در امتداد خليج فارس قرار دارد و هرچه از سمت شمال و شمال غربي به طرف جنوب و جنوب شرقي پيش رويم بر عرض جلگه اي آن افزوده مي شود و اما بخش «كوهستاني» استان كه در شمال و شرق آن واقع شده، از دو رشته كوه «‌گچ ترش» و «نوكند» تشكيل شده كه در سراسر طول استان به موازات هم امتداد يافته اند و در حقيقت دنباله «رشته كوه هاي زاگرس»‌ هستند.
عوامل متعددي در جريان آب و هوايي منطقه تاثير به سزايي دارد كه از آن جمله مي توان به: كمي ارتفاع، قرار گرفتن در محدوده عرض هاي جغرافيايي پايين، مجاورت با دريا، وزش بادهاي گرم جنوب غربي و بادهاي گرم و مرطوب دريايي، عبور پاييزي- زمستاني طوفان هاي موسمي سوداني و مديترانه اي اشاره كرد. در خصوص آب و هواي استان مي توان گفت؛ آب و هواي منطقه در داخل استان ، به دليل نزديكي به خط استوا و كمي ارتفاع ، «گرم و خشك بياياني» و در نوار ساحلي «گرم و مرطوب» است.
رودهاي اين استان به علت عبور از طبقات نمكي معمولاً شور و غيرقابل شرب هستند كه مهم ترين آنها عبارتند از: رود مند، رود دالكي، رود شاپور، رود حله، رود اهرم و رود شور.
همچنين از رودهاي فصلي استان بوشهر مي توان به رود اهرم، رود دره آبداري، رود گپ و رود شور گناوه اشاره كرد.
 

پيشينه تاريخي

براساس كاوش هاي انجام شده ، منطقه بوشهر، پيش از ورود و استقرار «آريايي ها»‌ محل سكونت نژادهاي بومي و گروه هاي مختلفي بوده‌ است. در دوره حكومت «‌عيلامي ها»، اين منطقه كه «ليان» ناميده مي شد، از «بندر ديلم» شروع شده و تا «بندر سيراف قديم» ، در حوالي «بندر طاهري» در شهرستان كنگان ادامه داشت.
ليان به معني « آفتاب درخشان» يا «سرزمين آفتاب درخشان» است كه نامي عيلامي محسوب مي شود. اهميت اين منطقه در آن زمان بيشتر به لحاظ حفاظت دريايي مرزهاي جنوبي، تجارت با حوزه جنوب شرقي درياي پارس -نواحي اقيانوس هند و جنوب شرقي آسيا– و از همه مهم تر داشتن موقعيت مهم مذهبي، يعني وجود «معبد ايزد بانوي بزرگ ليان» بود. همچنين، مطابق خشت نوشته عصر عيلامي كه از محلي به نام «تل پي تل» يعني «تپه اي كنار تپه اي» در جنوب محله امام زاده بوشهر بدست آمده است ، معبد بزرگ خداي ايلامي «ان شوشيناك» نيز در اين منطقه قرار داشت.
سرزمين بوشهر، در دوران حكومت هخامنشيان، جزو يكي از ساتراپ نشين هاي پارس بود. در زمان حكومت سلوكيان و ساسانيان بوشهر يا «ريو اردشير» به عنوان بندر مهم تجاري و فرهنگي مورد توجه بود. ساسانيان در «ريواردشير» كه بعدها «ريشهر» نام گرفت، قلعه مستحكمي با ديوار هاي بلند و برج بنا كردند كه اطراف اين ديوار از يك طرف به سمت دريا بود و از سه طرف ديگر مشرف به خندق هاي عظيمي بود كه هنگام حمله احتمالي دشمن و يا هرگونه خطري، از آب دريا پر مي شد.
با سقوط سلسه ساساني به دست اعراب مسلمان تمدن و فرهنگ «ريشهر» نيز رو به زوال گذاشت. فتح ريشهر به دست مسلمانان به اندازه اي اهميت داشت، كه جمعي از مورخان اسلامي آن را با فتح قادسيه مقايسه كرده اند. بلاذري در فتوح البلدان مي نويسد: «در اين جنگ در دشواري و كثرت نعمتي كه به دست مسلمين افتاد ، همانند جنگ قادسيه بود.»
در خصوص اوضاع ريشهر، پس از سقوط آن به دست مسلمانان تا زمان روي كار آمدن نادر شاه افشار اطلاعات اندكي در دست است. اقدام هاي نادر شاه و سياست دريايي او براي مبارزه با عثماني ها و گسترش قلمرو دريايي در خليج فارس سبب شد تا اين شهر بندري بار ديگر مورد توجه قرار گيرد. وي آن جا را به عنوان پايگاه ناوگان دريايي خود در خليج فارس برگزيد و نامش را به «بندر نادريه» تغيير داد. «نادر شاه» با به كار گماردن يك تاجر انگليسي به نام «جان التون» بوشهر را به صورت يك مركز مهم كشتي سازي و پادگان نظامي در آورد.
با مرگ نادر در سال ۱۱۶۰ هـ.ق سپاه دريايي او بين حكام بوشهر و بندرعباس تقسيم شد، شيخ ناصرخان آل مذكور، كه در دوران نادر يكي از سالاران وي بود، پس از مرگ نادر شاه كشتي ها و ناوگان مستقر در بوشهر را تصرف كرد و حكومت مقتدرانه «خاندان آل مذكور» كه قريب يكصد سال بر بوشهر حكمراني كردند را بنيان نهاد. بوشهر در زمان «خاندان آل مذكور» رو به عمران وآباداني گذاشت و روابط تجاري گسترده اي با هلندي ها برقرار كرد. در دورة زمامداري «كريم خان زند» ، بوشهر و تاريخ آن وارد مرحلة تازه اي شد. در سال ۱۱۷۷ هـ.ق انگليسي ها با حمايت شيخ ناصر خان آل مذكور قرار داد معروفي با كريم خان زند منعقد كردند كه اين قرار داد زمينه ساز حضور استعماري انگليسي ها در جنوب ايران و خليج فارس بود. بوشهر، در دوره كريم خان، بندر بازرگاني اصلي ايران به شمار مي آمد.
در دوران قاجاريه اين سرزمين به صورت بندر مهم تجاري، فرهنگي و سياسي در آمد. بوشهر در دوره قاجار معتبرترين بندر تجاري ايران بود بطوري كه اكثر دول خارجي مانند انگليس، روسيه، آلمان، ايتاليا، فرانسه، هلند، نروژ و عثماني در اين شهر دفتر نمايندگي سياسي و تجاري داير كردند و به دروازه جنوبي ايران براي تبادل افكار سياسي و مناسبات فرهنگي تبديل شد. به نوشته «دائرة المعارف ايرانيكا»، در آغاز سدة نوزدهم ميلادي پس از ناآرامي هايي كه نمايانگر پيدايش خاندان قاجار بود، سالانه نزديك به صد كشتي انگليسي و عربي از هند و مسقط براي انجام امور بازرگاني وارد بندر مي شدند و با خود پارچه، انواع ادويه، چاي، برنج شكر و غيره از اروپا ، هند و چين مي آوردند.
در سال ۱۳۳۳ هـ.ق نيز در زمان جنگ جهاني اول و به دنبال قيام «رييسعلي دلواري» عليه منافع انگليسي ها در جنوب ايران، انگليسي ها نيروي تقويتي به بوشهر اعزام كرده وشهر بوشهر را اشغال نمودند.
پس از پايان جنگ جهاني اول و با روي كار آمدن رضا پهلوي، بوشهر همچنان كانون پر تشنج وقايع باقي ماند و خوانين بسياري عليه حاكميت رضا شاه سر به طغيان برداشتند. در دورة حاكميت رضا پهلوي با كشيده شدن راه آهن سراسري و انتقال حجم عمده داد و ستدهاي تجاري از ايران به بصره در دوره حكومت رضا پهلوي و نيز پس از جنگ جهاني دوم، بوشهر، جايگاه خود را به عنوان ستاد فرماندهي انگليسي هاي مقيم در حوزه خليج فارس از دست داد.
اين منطقه در زمان جنگ تحميلي عراق به ايران نيز ايفاگر نقش هاي اقتصادي و استراتژيكي مهمي بود و هم اكنو ن از نظر استراتژيكي، اقتصادي و گردشگري براي ايران داراي اهميت بسياري است.
استان بوشهر در سال ۱۳۵۲ ه . ش، به استاني مستقل تبديل شد كه با دربرگرفتن شهرستان ها، شهرها و روستاهاي متعدد از جمله مناطق مهم جنوب ايران به شمار مي آيد.
 

اقوام وزبان

همان طور كه آورده شد؛ استان بوشهر پيش ا ز ورود «آريائي ها» به ايران محل سكونت اقوام و گروه هاي نژادي گوناگوني بوده است. علاوه بر نژاد «بومي و مديترانه اي»  اقوام و نژادهاي ديگري همچون سياه پوست هاي دراويدي، سامي ها،‌ايلامي ها،‌سومري ها، نورديك ها و عربها در اين خطه زندگي مي كردند .
ساكنين سرزمين بوشهر به دليل دور بودن با مردم سرزمين هاي شمالي ايران و نزديكي به كشورهاي عربستان، بحرين، بصره، كشورهاي آفريقايي و مديترانه اي چون سوريه، ايتاليا، لبنان و اسپانيا مجبور بودند براي انجام بيشتر كارهاي اقتصادي با آنان در ارتباط باشند.
بعدها و به هنگام شكل گيري شهرهاي استان بوشهر به ويژه بندر بوشهر، گروه هاي ديگري از اقوام داخلي ايران از جمله بهبهاني ها،‌ده دشتي ها، اهالي كازرون، شيراز، آبادان و خورموج به اين سرزمين مهاجرت كرده اند كه در اثر اختلاط با اقوام قبلي يك نوع نژاد و قوميت خاص بوشهري را شكل داده اند.
بنابراين با توجه به وجود نژادها و اقوام مختلف،‌ زبان مردم استان بوشهر هرچند فارسي است ولي گويش هاي متنوع در مناطق مختلف آن رايج است؛ به عنوان نمونه در سواحل خليج فارس و جزاير آن نوعي گويش با رگه هاي زبان هاي بلوچي، كردي، تركمني و برخي واژه هاي انگليسي، هلندي، پرتقالي، هندي و عربي مورد استفاده قرار مي گيرد. برخي از اهالي «جزيره شيف»، «بنادر كنگان» و «عسلويه» نيز به زبان عربي صحبت مي‌كنند و يا در شهرستان هاي شمالي استان مانند: ديلم، گناوه و دشتستان گويش لري و در شهرستان‌هاي جنوبي مانند جم و قسمت‌هايي از كنگان و دير فارسي لهجه دار رواج دارد.
 


موقعيت اجتماعي و اقتصادي

عسلويه.jpgاقتصاد استان بوشهر به بخش‌هاي كشاورزي، دامداري، شيلات و تا حدودي به صنعت متكي است بخش كشاورزي استان از نظر نوع توليد محصولات به دو قسمت «محصولات زراعي» و «محصولات درختي» تقسيم مي‌شود. از مهم‌ترين محصولات زراعي اين استان مي توان: گندم و جو آبي و ديمي، تنباكو، پياز، كنجد، سبزي، صيفي و گياهان علوفه‌اي را نام برد. محصولات درختي آن نيز شامل خرما و مركبات است. بطور كلي فعاليت اقتصادي اين استان در درجه اول «توليد خرما» و در درجه دوم «صيد ماهي» تشكيل مي دهد.
صنايع اين استان نيز به دو بخش «صنايع دستي و ماشيني» تقسيم مي‌شوند كه مهم ترين آنها صنايع كشتي و لنج سازي، توربافي، كوزه، سفال وغيره است.
همچنين استان بوشهر به دليل داشتن موقعيت استراتژيكي ومنابع و صنايع مختلفي نظير؛ نفت و گاز از مناطق مهم صنعتي و اقتصادي كشور به شمار مي رود. از ديگر عواملي كه باعث اهميت اين منطقه در بخش صنعت شده، مي توان به قرار داشتن ميدان هاي گازي چون: پارس جنوبي ، كنگان ، پارس شمالي، بردخون، شهرستان دشتي و پالايشگاه عظيم گاز در جم و وجود مهم‌ترين ترمينال‌هاي صادرات نفت خام جهان در جزيره خارك و همچنين اجراي طرح‌هاي كلان صنعتي از قبيل نيروگاه اتمي بوشهر، كشتي سازي اشاره كرد.
 

بنادر مهم

مهم ترين‌ بنادر استان‌ شامل‌ بندر بوشهر، بندر گناوه‌، بندر ديلم‌، بندر ريگ‌، بندر دير، بندر كنگان‌، بندر نخل تقي‌، بندر عسلويه‌ و بندر عامري‌ است.
 
 
 
 
 
 
 
 

سوغات 

 

بخش شيريني : شيره خرما، ارده، حلواي راشي، حلواي سنگك، خارك پخته، حلواي مسقطي

بخش صنايع دستي : گبه، گليم، انواع حصيرها و سبدهاي بافته شده از برگ درخت نخل، عبا

 

جاذبه هاي طبيعي - گردشگري

اهرم : چشمه آب گرم اوباد اهرم، چشمه آب گرم مير احمد

رودخانه-دالكي

 

برازجان : آبشار شول، آبشار فارياب در پشتكوه، پارك جنگلي سركره دامنه كوه هاي گيسكان، چشمه آب گوگردي در دالكي، چشمه زيرراه

 

 

 

 

 

 

نخلستان-هاي-آبپخش

 

بندربوشهر : حاشيه رود اهرم منطقه گردشگري دلوار، نخلستان هاي آب پخش

 

 

 

 

 

 

رودخانه-مند

 

بندر دير : حاشيه رود مند، قله درنگ، چشمه آب گرم گنوي، چشمه آب لوحك، چشمه آب تنگ دو راهك، چشمه آب تنگ هيخ، چشمه آب گرگم، جزيره گرم

 

 

 

 

بندر ديلم : سواحل خليج فارس

كوه پرديس

 

بندر كنگان : ساحل خليج فارس، كوه پرديس مابين بندر كنگان – فيروزآباد

 

 

 

 

 

 

تالاب-حله

 

بندر گناوه : تالاب حله، جنگل چاهك، جنگل كلر كمالي، سواحل ماسه اي خليج فارس، طبيعت دامنه كوه هاي زاگرس

 

 

 

 

 

گنبد-نمكي-جاشك

 

 

خور موج : گنبد نمكي جاشك، غارهاي نمكي قله بيرم

 

 

 

 

 

 

جاذبه هاي تاريخي

اهرم : امام زاده ابراهيم، امام زاده اسماعيل، امام زاده جعفر، امام زاده زين الشهدا منطقه خائيز، قدمگاه حضرت عباس (ع)، قلعه زاير خضرخان تنگستاني يا قلعه كلات

پل-مشير

 

برازجان : بازار قديمي و سرپوشيده برازجان، پل مشيرالملك، شاهزاده ابراهيم (ع)، كاخ زمستاني كوروش هخامنشي، كاخ بردك سياه، كاروانسراي مشيرالملك، كوشك اردشير، گور دختر، كوه قلعه در ارتفاعات شرق برازجان، كاروانسراي دالكي، چهل خانه سعدآباد، قصر دختر و گوري گاه در تنگ ارم، قلعه سبز در شبانكاره، قلعه غضنفرالسلطنه در كوه قلعه، نخلستان هاي سرسبز

 

 

 

 

گور دختر

 

بندر بوشهر : آب انبار قوام، آرامگاه اصفهاني، امام زاده ميرمحمد در جزيره خارك، بقعه خواجه خضر، خانه قاضي، خرابه هاي شهر ليان، قبر ژنرال انگليسي، قلعه هلندي ها، عمارت ملك، كليساي مسيح مقدس گور دختر،  معبد خدا دريا  

 

 

 

بندر دير : آثار آسياب بادي در شرق روستاي لوحك و سرمستان، آثار تاريخي روستاي خرگونه، آثار باقيماندهدر غرب بردستان، بتانه يا بت خانه، بي خاتي يا بي بي خاتون، تل سوز يا تل سبز، تل ملاها، تل غرابي، تل ورزشي،  تل سنگ، پياله پاتيل، شهرهاي تاريخي بردستان، قبرستان قديمي دير و سنگ، قلعه گنوي، قصر دختر، كيچه بازار، مسجد بردستان،  ويرانه هاي بطانه،‌ ويرانه هاي بندر باستاني نجيرم، ويرانه هاي شهر باستاني خورشيد و  نوشته هاي آن

 

بندر ديلم : آثار خرابه هاي بندر سي، بندر قديمي مهرويان

 

بندر كنگان : آتشكده كوه پرديس، بافت قديمي بندر كنگان

 

امامزاده-سليمان-بن-علي(ع).jpg

 

بندر گناوه : امام زاده سليمان بن علي، برج حسينيه خان، تل گوري و شاه صدرالدين، مقبره بي بي مريم، قدمگاه حضرت عباس و اميرالمونين مقبره آقا ابوالحسن

 

 

 

 

 

كلات-مند-دشتي

 

خور موج : آتشكده خور موج، بارگاه امير ارم بن سام بن نوح، برج و قلعه خورموج، قلعه محمدخان دشتي، قلعه دختر، عمارت شيرينه، مسجد جامع خورموج 

 

 

 

 

 

ساير جاذبه‌هاي استان بوشهر

 

 آب-‌انبار-قوام آبشار-شول بردك-سياه

 

 

 

 

 

 

 كاروانسراي-دير مالك ماندانا-همسر-كوروش

دسته ها : استان ها
استان تهران با وسعتي حدود ۱۸ هزار و ۹۰۹ كيلومتر مربع در شمال ايران و جنوب دامنه رشته كوه البرز - از آذربايجان تا خراسان با جهت غربي – شرقي - قرار دارد. اين استان از شمال به استان مازندران، از جنوب به استان قم، از جنوب غربي به استان مركزي، از غرب به استان البرز و از شرق به استان سمنان محدود مي شود. مركز استان تهران، شهر تهران است و از شهرهاي مهم آن مي توان دماوند ، ورامين و ري را نام برد.
 

 

موقعيت جغرافيايي

اكوه دماوندستان تهران از شمال به وسيله «رشته كوه هاي البرز» محصور شده است، اين رشته كوه در استان به سه ديواره؛ «شمالي»، «مياني» و «جنوبي» تقسيم مي‌شود. «ارتفاعات ديواره شمالي» در استان تهران محدود و بيشتر آن در استان مازندران قرار دارد، ولي «ديواره مياني»؛ حد شمالي استان است كه بلندترين قسمت «رشته كوه البرز» يعني «كوه دماوند» نيز با ارتفاع ۵,۶۷۱  متر در اين بخش قرار گرفته است، همچنين كوه هاي «سوادكوه » و «فيروزكوه» در شمال شرق اين منطقه واقع شده كه از شرق به «ارتفاعات شهميرزاد» متصل مي شود، در «شمال غربي» استان، اين ديواره بزرگ كوهستاني،‌ به صورت كوه هاي «كندوان» و «طالقان» تا محل به هم پيوستن رود «الموت» به «طالقان رود» ادامه مي يابد و اما سومين ديواره يعني «ديواره جنوبي» به وسيله رودخانه هاي «جاجرود و كرج» بريده شده و به سه قسمت كوه هاي «لواسانات»، «شميرانات» و «كهار» تقسيم گرديده است و جزو ارتفاعات مركزي محسوب مي شود.
از نظر شرايط اقليمي استان تهران در مناطق كوهستاني داراي آب و هواي معتدل و در  دشت، نيمه بياباني است. وجود دشتهاي كويري و مناطق خشك، مانند: دشت قزوين، كوير قم و مناطق خشك همجوار استان سمنان با استان تهران، موجب گرما و خشكي هوا، همراه با گرد و غبار مي شود. هرچند وجود رشته كوه‌هاي البرز و وزش بادهاي مرطوب و باران زاي غربي باعث تعديل آب و هوا و گرماي سوزان بخش كويري مي شود ، ولي تاثير آن را خنثي نمي كند .
 

پيشينه تاريخي 

قبل از كشف «تمدن قيطريه» و آثار بدست آمده از «تپه‌هاي عباس‌آباد»، تصور بر اين بود كه پيشينه تاريخي منطقه تهران، محدود به آثار يافت شده در حوالي شهر ري است، ولي اكتشافات و حفاري هاي باستان‌شناسي در تپه‌هاي عباس‌آباد، بوستان پنجم خيابان پاسداران، دروس و تمام آبادي‌هاي ناحيه تاريخي قصران، گواه بر اين است كه در اين ناحيه، در هزاره دوم پيش از ميلاد، مردمي متمدن زندگي مي كردند. در عهد ساسانيان «دين زرتشت» در ري رواج يافت و چندين آتشگاه بزرگ در شمال و جنوب تهران ايجاد شد كه از آن مي توان به «آتشگاه نخستين قصران»، رو به روي يكي از ارتفاعات كوه توچال اشاره كرد. تهران در قديم جزو روستاهاي ري بوده و در آن زمان به دليل واقع شدن ري در تقاطع محورهاي قم، خراسان، مازندران، قزوين، گيلان و ساوه به عنوان مركز مهم سياسي، بازرگاني، اداري و مذهبي مورد توجه بود.
نام «تهران» نخستين بار در ذكر زندگينامه ابوعبدالله حافظ تهراني متولد ۱۸۴ خورشيدي آمده‌است ياقوت حموي نيز در كتاب خود به نام «المعجم البلدان»‌ به سال ۶۲۰ ه . ق، تهران را از روستاهاي ري مي داند و مي نويسد: «اكثر خانه هاي آنان زير زمين ساخته شده و شامل دوازده محله است و اطراف آن باغهاي زيادي است كه به هم راه دارند.»
ذكرياي قزويني در كتاب «آثارالبلاد»  در سال  ۶۷۴ ه . ق، يعني كه حدود ۷۰ سال بعد از ياقوت حموي نوشته شده؛ درباره تهران چنين مي نويسد: «تهران شهري است زيرزميني مانند لانه مورچه كه اهالي آن به محض حمله دشمن در زيرزمين ها مخفي مي شدند.»
در كتاب «عجايب البلدان» نيز آمده است: «تهران قريه اي است معظم و ولايت ري داراي باغات زياد به اشجار و ثمرات خوب و فراوان و سكنه در خانه هاي سرداب مانند به سر مي برند كه هر قدر محصور بودنشان امتداد يابد به سبب كثرت آذوقه كه از فرط احتياط ذخيره كرده اند آسوده اند... و دائماً به سلطان عصر ياغي و با عساكر او در كارزار و زد و خوردند، ماليات خود را به مسكوك نمي پردازند، بلكه در عوض نقود رايج خروس و مرغ مي پردازند. تا حمله مغول، هنوز هم تهران به صورت قريهاي نه چندان معتبر باقي مانده بود و مانند ديگر قراء ري، زير نظر خوارزمشاهيان اداره مي شد.»
با مهاجرت مردم ري به تهران، پس از زلزله هاي پي در پي و حمله مغول ها، به تدريج تهران از شكل روستا درآمده و به شهركي تبديل شد كه داراي چهار امام زاده و چند بقعه متبركه بود. در اين دوره كشاورزي و باغداري توسعه پيدا كرد و اين امر نظر مهاجمان و ساكنان روستاهاي اطراف تهران را به خود جلب كرد. اين وضع تا پايان دوره هاي تركمانان و اوايل صفويه دوام يافت. نخستين بار در دوره حكومت صفويان، شاه طهماسب اول صفوي در سال ۹۱۶ شمسي، هنگام عبور از تهران، با ديدن باغ و بوستان فراوان اين شهر دستور داد تا به دور آن ديوار كشيده شود ، اين ديوار داراي ۱۱۴ برج به عدد سوره‌هاي قرآن و چهار دروازه رو به چهار سوي دنياي پيرامون داشت كه از شمال به ميدان توپ‌خانه و خيابان سپه، از جنوب به خيابان مولوي، از شرق به خيابان ري و از غرب به خيابان وحدت اسلامي يا شاپور محدود مي‌شد، مساحت تهران در اين دوران به ۴۴۰ هكتار رسيد.
در دوره قاجار، زماني كه آقا محمد خان قاجار در اول فروردين سال ۱۲۰۰ ﻫ - ق بر تخت سلطنت نشت، تهران را به‌عنوان پايتخت برگزيد و آن را «دارالخلافه» ناميد. انتخاب تهران به عنوان پايتخت از سوي آقا محمد خان قاجار چند علت داشت كه مهم‌ترين آنها نزديكي به اراضي حاصلخيز ورامين و مجاورت آن با محل استقرار ايلات ساوجبلاغ بود. ايلات غرب ساكن در ورامين، يعني هواخواهان وي در حوالي تهران اقامت داشتند و علاوه بر اين موارد ، تهران با استرآباد و مازندران كه در حقيقت ستاد اصلي نيروهايش بود فاصله چنداني نداشت.
در دوره حكومت ر‍‍ژيم پهلوي، تهران نياز به تغيير و گسترش داشت. رضا شاه پهلوي كه معتقد بود ساختمان هاي كهن و قديمي همچون بخش هاي بزرگي از كاخ گلستان، تكيه دولت، ميدان توپخانه، استحكامات نظامي و قلعه هاي قديمي، نبايد بخشي از يك شهر مدرن باشند. دستور تخريب، اين بناهاي قديمي با يك اسلوب معين را داد و ساختمان هاي مدرن با سبك هاي ايراني پيش از اسلام، از جمله بانك ملي، ساختمان امنيه، ساختمان تلگراف و تلفن و دانشكده نظامي در جاهاي مشخص به خودشان ساخته شدند. بازار تهران نيز در راستاي اين خط مشي به دو نيم تقسيم شد و بسياري از ساختمان هاي تاريخي به منظور ايجاد راه هاي درون شهري در پايتخت تخريب شد. نمونه هاي بسياري از باغ هاي ايراني نيز با توجه به مدرن سازي و ايجاد شبكه جاده اي در شهر مشمول اين طرح شدند.
در خلال جنگ جهاني دوم، نيروهاي نظامي انگليس و شوروي وارد شهر تهران شدند. در سال ۱۹۴۳ م، تهران محل برگزاري كنفرانس تهران بود. در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ م . يعني در دوره حكومت محمدرضا شاه مخلوع، تهران به سرعت توسعه پيدا كرد و طرح هاي زيادي ريخته شد. ساختمان هاي جديد، كم كم بيشتر و بيشتر شدند و خيابان ها گسترش پيدا كردند. در سال ۱۳۵۷ ه . ش، در محدوده شهرستان تهران و كرج و ورامين، استان تهران ايجاد شد و شهر تهران به عنوان مركز استان انتخاب گرديد. در طول جنگ ايران و عراق، تهران بارها مورد حملات موشكي و هوايي قرار گرفت و بسياري از مردم تهران در نتيجه اين حملات كشته و مجروح شدند. پس از هر حمله هوايي، مواضع تخريب شده بازسازي مي شدند. پس از جنگ ايران و عراق، رشد عمراني تهران از سرگرفته شد.
 

اقوام وزبان 

در كتاب هاي تاريخي، چون كتاب «تاريخ مردوخ» آمده است كه حدود ۳ هزار سال پيش از ميلاد، قبايلي از ماد كه از هفت قبيله  «آريايي» تشكيل مي شد ، از سيبري به ايران آمدند و پس از گذشتن از  مرو و شاهرود در ري و ورامين ساكن شدند كه آنها را «پارتاسني» مي ناميدند. بنابراين؛ ساكنين اوليه اين منطقه را « آريايي ها» تشكيل مي دادند. اما از آنجا كه امروزه استان تهران، بزرگترين استان مهاجرپذير كشور محسوب مي شود؛ اقوام مختلفي از سراسر سرزمين ايران در آن ساكن شده اند و با اين كه زبان اصلي مردم استان، فارسي است ولي زبان و گويش‌هاي ديگري مانند تركي آذري، كردي، گيلكي، لري، مازندراني و غيره به دليل مهاجرت ها رايج است.
 

موقعيت اجتماعي و اقتصادي 

استان تهران يكي از قطب‌هاي اصلي اقتصاد كشور است. تجمع كانون‌هاي عمده‌ اقتصادي در اين استان و موقعيت سياسي- اداري و از همه مهم تر پايتخت بودن آن باعث شده است بخش عمده امكانات صنعتي و خدماتي در محدوده آن متمركز شود.
كمي بارش باران و برف، نزديكي به كويرها و بيابان‌ها، كمبود آب مورد نياز كشاورزي و تبديل زمين‌هاي كشاورزي به مناطق مسكوني و توليدي - صنعتي از مهم‌‌ترين دلايل ركود كشاورزي در استان است. از نظر موقعيت طبيعي و كشاورزي منطقه تهران را مي توان به دو ناحيه كوهستاني معتدل و ناحيه دشت ها و كوهپايه هاي جنوب البرز تقسيم كرد. مردم نواحي كوهستاني معتدل كه در بخش شمالي استان ساكن هستند؛ مانند بخش‌هاي فيروزكوه، دماوند، لواسانات، رودبار قصران، طالقان و بخش‌هايي از شمال ساوجبلاغ ، به علت ناهمواري‌هاي شديد سطح زمين، وضعيت نامساعد جوي و اقليم سرد بيش‌تر به فعاليت‌هاي باغ‌داري و دام‌داري مي‌پردازند و باغ‌هاي سيب، گوجه‌سبز، گيلاس، زردآلو و هلو از مهم‌ترين فرآورده‌هاي اين ناحيه به شمار مي‌رود. ساكنين ناحيه دشت‌ها و كوه‌پايه‌هاي جنوبي البرز كه مشتمل بر ورامين، ري، شهريار، رباط كريم، اشتهارد و بخش‌هاي مركزي و جنوبي ساوجبلاغ به دليل شرايط مساعد طبيعي بيشتر در بخش كشاورزي فعاليت دارند. محصولات عمده اين ناحيه را گندم، جو، يونجه، ذرت، گوجه‌فرنگي، خيار، سبزي‌ها، سيب‌زميني،‌ گياهان علوفه‌اي،‌ انگور، چغندرقند و پنبه تشكيل مي‌دهد.
از ديگر اركان اصلي اقتصاد استان تهران «صنايع ماشيني وابسته» است كه بيشتر آن‌ها به مونتاژ و توليد كالاهاي مصرفي اشتغال دارند. توسعه اين صنايع بيشتر در امتداد راه‌هاي ورودي به تهران به ويژه در مسير تهران - كرج، تهران – دماوند، تهران - ساوه و تهران - قم متمركز شده اند.
 

سوغات

بخش شيريني : سوهان شهر ري

بخش كشاورزي : سبزي هاي كوهي و دوغ دماوند، انگور و كشمش شهريار

بخش صنايع دستي : قلم زني روي مس و برنج، خراطي و سبد بافي، خاتم كاري ، شيشه گري، تراش و نقاشي روي شيشه، زيلوبافي، نقاشي روي چرم، قالي بافي و چاپ باتيك، سفال گري، حصير بافي، ورني بافي و دست بافي، جاجيم و گليم، چنته، روبه پشتي، جوال، خورجين.

 

جاذبه هاي طبيعي - گردشگري

لار
 
 

تهران : پارك ملي كوير، پارك ملي خجير، پارك سرخه حصار، پارك جنگلي چيتگر، پارك جنگلي لوايزان، حاشيه رودخانه جاجرود، منطقه حفاظت شده لار، منطقه حفاظت شده ورجين

 

 

 

 

 

كوه-بي-بي-شهربانو
 
 

ري : چشمه علي، كوه بي بي شهربانو

 
 
 
 
 
 
 

رباط كريم : رود شور، رود فصلي شاه چايي، رودخانه فصلي سياب

پيست-اسكي-آبعلي
 

دماوند : پيست اسكي آبعلي، چشمه اعلا آبعلي، حاشيه رياچه تار، غار رود افشان، غار بورنيك در جاده دماوند، طبيعت دشت مشا

 
 
 
 
 
 
 
 
 
تنگه واشي
 
 

فيروزكوه : تنگه واشي يا تنگه ساواشي، غار زرافشان،‌ چشمه آب معدني خمده

 
 
 
 
 
 
 
 
 
لتيان
 

شميرانات : آبشار دوقلوي، آبشار اسون، آبشار پسنگ، آبشار سوتك، آبشار منظريه، پيست دربندسر، پيست اسكي ديزين و شمشك، پيست توچال، سد لتيان،‌حاشيه رودخانه جاجرود،‌طبيعت شميرانات
 

 
 
 
 
 
 

شهريار : دشت شقايق شهريار
 

ورامين : دشت كوير

 

جاذبه هاي تاريخي

تپه-قائميه1

 

اسلامشهر : بقعه‌ي امام زاده سيدرضا (ع)، بقعه‌ي امام زاده زكريا (ع )، تپه علي آباد، تپه قائميه، يخچال علي آباد، يخچال آسياب جعفرآباد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شمس العماره

 

تهران : امام زاده داوود، امام زاده صالح، بازار تهران،سردر باغ ملي، شمس‌العماره، كاخ گلستان، صاحب قرانيه، موزه ملي تهران

 

 

 

 

 

 

 

 


طغرل

 

 

ري : آستانه حضرت عبدالعظيم، برج نقاره خانه، برج طغرل، ، بقعه جوانمرد قصاب، قلعه طبرك،حصار قديم

 

 

 

 

 

 

كاروانسراي-فتحعليشاهي

 

 

رباط كريم : آسياب و يخبندان قديمي،امام زاده محمد تقي، امام زاده عماد الدين،  قلعه سنگي مربوط به دوره سلجوقي، تپه تاريخي ده حسن، تپه باستاني  پرندك، پل تاريخي بازارك، معمورين و وسطر، كاروانسراي فتحعلي شاه، معبد تخت رستم

 

 

 

 

 

 

قلعه ضحاك

 

 

شميرانات : آرامگاه خواجه احمد، آرامگاه موسي، آرامگاه سيد مير سليم، امامزاده قاسم، بقعه سلطان، تپه كله قندي، تپه حصارك، قبر تاج الدين، قصر ضحاك، قلعه دختر ضحاك، گورستان زردشتيان، مسجد امام حسن عسگري (ع)

 

 

 

 

شهريار : بالابان، تپه جوقين، تخت رستم، تخت كيكاووس، پل تاريخي دختر مربوط به دوره ساسانيان

 

قلعه-فيروزكوه

 

فيروزكوه : امام زاده اسماعيل، امام زاده احمد و محمد طارس، تپه باستاني سرتپه يا كله منار، تپه و قلعه باستاني پيركمر، پل تاريخي رضاشاهي نمرود، قلعه فيروز كوه بناي تاريخي گور گنبد، قلعه تاريخي فيروزكوه، سرخ قلعه سرانزا، قلعه شاه چشمه، قدمگاه حضرت خضر نبي در روستاي ورسخوران، كاروانسراي گدوك

 

 

 

 

 

 

 

مسجد جامع ورامين

 

 

ورامين : امام زاده جعفر، امام زاده يحيي، قلعه ايرج، قصر بهرام، ميدان كهنه گل، نازين قلعه

 

 

 

 

 

 

ساير جاذبه‌هاي استان تهران

 

  امامزاده-داوود امامزاده-صالح-تجريش بازار-تهران

 

 

 

 

 

 سردر-باغ-ملي كاخ-صاحب-قرانيه كاخ-نياوران

 

 

 

 

 

 

آبشار-دوقلو-و-پناهگاه-شيرپلااستاديوم-آزاديامامزاده-زيد

 

 

 

 

 

 

ايوان-تخت-مرمربازار-ريباغ-عين-الدوله

 

 

 

 

 

 

باغ-فردوسبرج-آزاديبرج-نگاره-حانه

 

 

 

 

 

 

پارك-آب-و-آتشپارك-رازيپارك-ساعي

 

 

 

 

 

 

پارك-شهرپارك-لالهپارك-ملت

 

 

 

 

 

 

تئاتر-شهرتالار-برليان-كاخ-گلستانتپه-ميل

 

 

 

 

 

 

جمشيديهچشمه-عليچهارسوق-بزرگ-تهران

 

 

 

 

 

 

حسينيه-ارشادحسينيه-كربلايي-هاخزانه-جواهرات-ملي

 

 

 

 

 

 

خلوت-كريمخانيموزه-نظاميدارالفنون

 

 

 

 

 

 

دژ-رشكانديزينساختمان-مجلس

 

 

 

 

 

 

سردر-دانشگاه-تهرانعمارت-باشگاه-بانك-مليعمارت-مسعوديه-يا-ظل-السلطان

 

 

 

 

 

 

كاخ-ابيضكاخ-سبزكاخ-سعدآباد

 

 

 

 

 

 

كاخ-نگارستانكليساي-سركيس.jpgگورستان-ظهيرالدوله

 

 

 

 

 

 

مسجد-امام-خمينيمصليموزه-آبگينه-و-سفالينه

 

 

 

 

 

 

موزه-ايران-باستانموزه-پست-و-مخابراتموزه-تنوع-زيستي.jpg

 

 

 

 

 

 

موزه-فرشموزه-ماشين-هاي-اداريموزه-هنرهاي-ديني-امام-عليگ

 

 

 

 

 

 

ميدان-حرميدان-حسن-آبادنماي-پناهگاه-پلنگ-چال

دسته ها : استان ها
استان چهارمحال بختياري با مساحت ۱۶ هزار و ۵۳۳ كيلو مترمربع در بخش مركزي كوه هاي زاگرس قرار گرفته كه از اين حيث جزو بيست و دومين استان كشور محسوب مي شود  اين استان از شمال و مشرق به استان اصفهان، از مغرب به استان خوزستان، از جنوب به استان كهگيلويه و بويراحمد و از سمت شمال غربي به استان لرستان محدود است. مركز استان چهار محال و بختياري، شهركرد است و از شهرهاي مهم آن مي توان به اردل، لردگان، بروجن و فارسان اشاره كرد.

 

موقعيت جغرافيايي

زردكوه.jpgشكل طبيعي استان چهارمحال بختياري براساس ارتفاعات مياني رشته كوه زاگرس استوار است و به عنوان يكي از مناطق كوهستاني كشور محسوب مي شود. مركز استان يعني شهر‌كرد با ارتفاع ۲,۱۵۰ متر در ميان شهرهاي ايران، مرتفع ترين شهر كشور است به همين دليل به بام ايران مشهور است.
رشته كوه زاگرس در اين منطقه، به صورت نواري از شمال غرب تا جنوب شرق كشيده شده و كوه معروف «زردكــــوه بختياري» ‌با ارتفاع ۴,۵۴۸ متر در اين استان قرار گرفته است. وجود برف در ارتفاعات استان چهارمحال و بختياري موجب شده معروفترين رودخانه هاي دايمي جنوب غربي و مركزي ايران يعني كارون، زاينده رود و  دز از اين ارتفاعات سرچشمه بگيرند.
داشتن ماهيت كوهستاني مرتفع و قرار گرفتن در مسير جريان هاي جوي مديترانه‌اي باعث شده اين منطقه از نظر بارش نزولات جوي از وضعيت مناسبي برخوردار شود. ريزش‌هاي جوي در استان از مهرماه آغاز و در دي ماه به بيشترين مقدار مي رسد. اين بارش ها كم كم در ارديبهشت ماه كاهش مي يابد.
به دليل كوهستاني بودن استان چهارمحال وبختياري و با توجه به اين كه دماي هوا ناشي از ارتفاع در هر منطقه از استان متفاوت است اقليم هاي حرارتي مختلفي در استان وجود دارد. بنابراين آب و هواي استان داراي زمستاني سرد و تابستاني معتدل  است.
همچنين به علت جوان بودن دوره كوه زايي، دراين منطقه وجود بلايا و مخاطرات طبيعي چون سيل و زلزله  رانش زمين در اكثر نقاط آن مشاهده مي‌شود.

 

پيشينه تاريخي

به اعتقاد برخي مورخان و باستان شناسان بختياري ها جزو يكي از قبايل «پارسي ها» هستند كه در قرن هاي ششم و هفتم قبل از ميلاد در دامنه «كوههاي بختيـــاري» در شرق شوشتر و در دو طرف «رودخانه كارون» ساكن شدند و با «عيلامي ها»  كه مردم بومي اين سرزمين بودند درآميختند و قوم واحدي را تشكيل دادند.
در مقابل برخي ديگر از نويسندگان و مورخان به رابطه لغوي بختياري ها و باختري هاي قديم اشاره مي كنند و معتقدند؛ اين قوم از مناطق باختر فلات ايران يعني محلي ميان عراق، همدان و فارس به اين منطقه مهاجرت كرده اند و ريشه لغوي واژه بختياري همان باختري است.
تاريخ استان چهارمحال و بختياري در دوران اسلامي تا قرن سوم هجري، همانند ديگر نقاط ايران زير نظر خلفا اداره مي شد اما در قرن سوم و چهارم هجري يعني به دنبال تشكيل حكومت هاي مستقل و نيمه مستقل، اين منطقه جزو محدوده هاي سرزمين «لر بزرگ» به شمار مي آمد. سرزمين «لر بزرگ» در قرن پنجم ميلاد مورد هجوم تركان سلجوقي قرار گرفت. استقرار تركان در سرزمين «لرنشين» طولي نكشيد يعني حكومت «اتابكان لر بزرگ» از سال ۵۵۰ تا ۸۲۷ ه . ق در اين منطقه دوام داشت. از تاريخ چهارمحال و بختياري بعد از انقراض حكومت اتابكان تا دوره حكومت صفويه ها اطلاعات كاملي در دست نيست ولي از زمان حكومت صفوي تاريخ اين استان روشن تر است. در زمان حكومت «شاه طهماسب اول صفوي»، افرادي به عنوان سردار جهت جمع آوري ماليات به اين سرزمين فرستاده مي شد و در همين زمان با توجه به تلاش هايي كه براي انتقال آب كارون به زاينده رود صورت گرفت منطقه بختياري مورد توجه بيشتري قرار گرفت. از ديگر ويژگي هاي ديگر منطقه در عصر صفويه استقرار گروه هاي ارمني و ترك در مناطق روستايي است كه بيشتر آنان به امور پرورش كرم ابريشم و زراعت مي پرداختند. در اين زمان يكي از تيره هاي بختياري موسوم به «آستريك»‌ به رياست شخصي به نام «‌تاجمير»‌ و به فرمان «شاه اسماعيل اول» بر بختيار حكومت مي كرد و در اين دوره بود كه بختياري ها به دو بخش بزرگ «‌هفت لنگ» و «چهارلنگ»‌ كه در اصل يك تقسيم بندي مالياتي است، تفكيك شدند.
پس از حكومت خاندان «تاجمير» شخصي به نام «ميرجهانگير خان» به حكومت بختياري ها منصوب شد. اما پس از فوت ايشان طوايف بختياري و تعدادي از تيره ها در حيطه حكومت «محمد تقي خان چهارلنگ» باقي ماندند .
از اواسط پادشاهي قاجار، «حسين قلي خان» – رييس طايفه دوروكي – با شكست قطعي خوانين «بختياروند يا بهداروند»، همه طوايف «هفت لنگ» را متحد كرد و خود را «‌ايلخان» و برادرانش را «ايل بيگي»‌ ناميد و رياست ايل «هفت لنگ» و اداره امور كل منطقه بختياري را به عهده گرفت. رياست اين طايفه تا همين اواخر در بازماندگان اين خاندان موروثي بود.
منطقه چهارمحال و بختياري در سال ۱۳۵۲ ۰هـ . ش، به عنوان يك استان مستقل درآمد و شامل شهرستان ها، شهرها و روستاهاي متعددي است.

 

اقوام وزبان

آنچه مسلم است اين است كه بختياري ها از نژاد قديم ايراني و از قبايل «پارس ها» هستند كه در سده هاي ششم و هفتم قبل از ميلاد در دامنه  كوه هاي بختياري مستقر شده اند. ايل بختيــاري از شعبات قوم لر است و خود به دو بخش بزرگ «هفت لنگ» و «چهارلنگ» تقسيم مي گردند.
در خصوص زبان بختياري ها بايد گفت كه به علت موقعيت خاص جغرافيايي و نفوذ كم قبايل ديگر، زبان بختياري ها به عنوان يكي از اصيل ترين زبان هاي فارسي به شمار مي آيد. نزديكي گويش بختياري با زبان پهلوي به اندازه اي زياد است كه زبان شناسان آن دو را از هم جدا نمي دانند و آن گويش را به جا مانده از زبان پهلوي مي دانند. ولي با اين وجود به اقتضاي مهاجرت ها صورت گرفته، زبان تركي » و ارمني در بعضي از روستاها رايج است. همچنين در برخي از روستاها و شهرهاي نظير ؛ بلداجي، سامان، بن، فرادنبــه،  سفيددشت و جونقان، گويش تركي قشقايي رواج دارد.

 

موقعيت اجتماعي و اقتصادي

با توجه به ميزان بارندگي و جاري شدن رودهاي پر آب، كشاورزي يكي از مهمترين اركان اقتصادي به ويژه در شرق استان چهارمحال و بختياري محسوب مي شود. از ميان محصولات سالانه منطقه، ابتدا كشت غلات و سپس كشت گياهان علوفه اي از اهميت قابل توجهي برخوردار است.
جامعه عشايري تحت تاثير شديد اقتصاد دامداري است و از كوچ به عنوان تحرك اجتماعي و اقتصادي استفاده مي كنند. مردم روستاها و عشاير استان علاوه بر رمه هاي كوچنده، به پرورش انواع دام ها مشغول هستند.
در بخش صنعت؛ با توجه به غلبه معيشت روستايي و عشايري، جريان توسعه صنعت از رونق چنداني برخوردار نيست. ولي با اين وجود؛ صنايع استان به دو دسته ماشيني و دستي تقسيم مي شود. بيشتر صنايع ماشيني در شهرهاي شهركرد، بروجن و فارسان متمركز است كه مهم ترين آنها عبارتند از: كارخانه‌هاي قند شهركرد، ريسندگي شهركرد، سيمان شهركرد، فولاد شهركرد، لوازم خانوادگي برفاب، گچ فارسان، آرد سازي و ريسندگي بروجن و صنايع شير و لبني شهركرد. و اما در بخش صنايع دستي كه بيشتر ميان عشاير بختياري رونق به سزايي دارد ، مي توان به: قالي بافي، چوخا بافي،‌گليم بافي، جاجيم بافي، خورجين بافي، پلاس بافي، قفل سازي، انواع بافته هاي خانگي نظير كلاه نمدي، عبا، گهواره يا ته ده و گبه اشاره كرد .

 

سوغات

بخش شيريني : گز بلداجي كه بر اساس ماده گياهي مورد استفاده در آن عبارتند از: گز انگبيني، گز زعفراني و ساير اسانس ها گز آردي، گز لقمه و گز شكلاتي

سياه-چادر

 

 

بخش صنايع دستي : جاجيم، گليم، قالي، گيوه، نمد، چوغا يا چوغا، خورجين، سياه چادر، خور، ژلاس، كمچه دان

 

 

 

 

 

جاذبه هاي طبيعي – گردشگري

 

آبشار دره عشق

 

اردل : آبشار دره عشق، آبشار كردي سبزكوه، تالاب سولقان، چشمه سرخون، چشمه سراب، چشمه شليل، چشمه مولا، منطقه حفاظت شده سبزكوه

 

 

 

 

 

تالاب-چغاخور

 

بروجن : تالاب چغاخور، باغ آوردگان يا آورگان، تالاب سولگان، تالاب گندمان، چشمه سياسرد، گردشگاه گردبشه يا گرد بيشه

 

 

 

 

 

دشت لاله هاي واژگون

 

شهركرد : درياچه شلمزار، دشت لاله هاي واژگون، چشمه مايك يا سورشجان، چشمه زنه يا هفشجان، چشمه زاغي يا سورك، گرداب بن، منطقه گردشگري بابا زكي، منطقه حفاظت شده تنگ صياد، منطقه شكار ممنوع شيدا

 

 

 

 

چشمه ديمه

 

 

فارسان : آبشار دره عشق، پيست اسكي چالگرد، چشمه كوهرنگ، چشمه ديمه

 

 

 

 

 

چشمه برم

 

لردگان : آبشار آتشگاه، بوستان جنگلي پروز، چشمه برم، چشمه سندگان، منطقه جنگلي بازفت، منطقه حفاظت شده سبزكوه

 

 

 

 

 

جاذبه هاي تاريخي 

كاروانسراي-شليل

 

 

اردل : امام زاده حكيميه خاتون سرپير، امام زاده اسماعيل شليل، امام زاده مريك، امام زاده حيد بن مالك باباحيدر، سنگ نوشته هاي مشروطيت ده چشمه، كاروانسراي شليل چهار و بختياريان، طاق هاي سنگي خان اوي جونقان، كاخ قلعه سردار اسعد دوم بختياري جونقان

 

 

 

 

 

بروجن : امام زاده حمزه علي بلداجي، امام زاده مادر و دختر گندمان، امام زاده قيس، مسجد جامع حاج شيخ علي، مسجد جامع نقنه

 

قلعه دزك

 

 

شهركرد : آرامگاه دهقان سامان، اتاق آينه، امام زادگان حليمه و حكيمه خاتون، امام زاده سيد بهاالدين محمد شيخ شبان، امام زاده سيد بابا پيراحمد سامان، پل زمان خان، سقاخانه باب ميرزا، سنگ نوشته هاي مشروطيت، خانه ستوده، حمام درب امام زاده، قلعه هاي اسعديه چلچله، قلعه دزك، قلعه جونقان، قلعه آزاده چالشتر، كاخ قلعه سردار جنگل سورك، مدرسه علميه، مسجد جامع چالشتر، مسجد نو، مسجد اتابكان، مسجد جامع كيان

  

 

لردگان : امام زاده پيرمحمد علي، امام زاده جعفر، امام زاده بوگر، پل كره بس در محور بروجن – لردگان، پل بارز، پل ارمند

 

تونل كوهرنگ

 

فارسان : تونل كوهرنگ، سنگ نوشته هاي مشروطيت

 

 

 

 

 

ساير جاذبه‌هاي استان چهارمحال و بختياري

 

تالاب-سولقانتالاب-گندمان برد گوري ها

 

 

 

 

 

چشمه-سياسرحاشيه-زاينده-رودروستاي-سرآقاسيد

 

 

 

 

 

 

شيرسنگيقاليبافيقلعه-سردار-اسعدبختياري

 

 

 

 

 

 

قلعه-مشروطهكتيبه-مشروطيتكوچ-نشين

 

 

 

 

 

 

كوچ-نشينكوچ-نشينخورجين-بافي

دسته ها : استان ها
X